فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ١١٨ - تكذيب
سستى استخوان
٢٠) عارض شدن ناتوانى و سستى بر استخوانهاى زكريا (ع) در دوران پيرى:
قال ربّ إنّى وهن العظم منّى واشتعل الرّأس شيبا ....
مريم (١٩) ٤
٢١) سست شدن استخوانهاى انسان در دوران پيرى:
قال ربّ إنّى وهن العظم منّى واشتعل الرّأس شيبا ....
مريم (١٩) ٤
استدراج
استدراج در لغت به معناى نزديك كردن تدريجى و گرفتن آرام آرام است [١] و در قرآن به قرينه مقامدر آيه ١٨٢ سوره اعراف، نزديك كردن تدريجى و مهلت دادن براىنابود ساختن است؛ [٢] چه با عذاب دنيوى باشد يا اخروى. برخى در تفسير آيه ياد شده گفتهاند: مقصود از استدراج اين است كه انسان از نعمت و رفاه برخوردار شده و در حال غفلت به هلاكت و عذاب الهى گرفتار شود. [٣] در اين مدخل از مشتقّات «استدراج»، «املاء»، «امهال»، «مدّ»، «نذر» و برخى جملات مشتمل بر واژههايى مانند: «تمتّع» و «متاع» استفاده شده است.
اهمّ عناوين: عوامل استدراج، فلسفه استدراج، مشمولان استدراج.
عوامل استدراج
١. استهزا
١) گرفتار شدن منافقان به استدراج و افزايش تحير و طغيان، به سبب استهزاى مؤمنان:
وإذا لقوا الَّذين ءامنوا قالوا ءامنَّا وإذا خلوا إلى شيطينهم قالوا إنَّا معكم إنَّما نحن مستهزءون* اللّه يستهزئ بهم ويمدّهم فى طغينهم يعمهون. [٤]
بقره (٢) ١٤ و ١٥
٢) ابتلاى كافران به هلاكت و كيفر استدراج، بر اثر استهزاى پيامبران:
ولقد استهزئ برسل مّن قبلك فأمليت للّذين كفروا ثمّ أخذتهم فكيف كان عقاب.
رعد (١٣) ٣٢
٢. تكذيب
٣) تكذيب آيات الهى، سبب ابتلا به عذاب استدراج:
والّذين كذّبوا بايتنا سنستدرجهم مّن حيث لايعلمون* وأملى لهم إنّ كيدى متين.
اعراف (٧) ١٨٢ و ١٨٣
فذرنى ومن يكذّب بهذا الحديث سنستدرجهم مّن حيث لايعلمون* وأملى لهم إنّ كيدى متين.
قلم (٦٨) ٤٤ و ٤٥
[١] مفردات راغب؛ لسانالعرب.
[٢] الكشّاف، ج ٢، ص ١٨٢؛ مفردات راغب.
[٣] لسانالعرب.
[٤] برخى «يمدّهم» را در آيه به املاء و مهلت دادن، تفسير كردهاند. (مجمعالبيان، ذيل آيه)