معاد - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٤

استاد : اما سؤال اول که فرمودید ، تصور از مسأله روح بود . مسأله روح‌ را ما جداگانه بحث می‌کنیم . اولا این را عرض کنیم که ما اتفاقا برعکس‌ تعبیر شما مسأله روح را پایه برای قیامت قرار ندادیم و هیچ وقت در تعبیرات ما این نبود که برای اینکه قیامت را توجیه کرده باشیم باید قائل به روح شویم ، زیرا آن مرحله‌ای که قرآن از قیامت می‌گوید ، می‌گوید همین مرده‌ها زنده می‌شوند . حرف ما این است که قرآن یک مرحله قبل از قیامتی یک مرحله بعد از مردن ، از مردن تا قیامتی قائل است که در این‌ مرحله حیاتی برای انسانها ( چه انسانهای سعادتمند و چه انسانهای شقی ) قائل است . با اینکه خود قرآن هیچ نمی‌خواهد بگوید این مرده‌هایی که بعدها می‌خواهند زنده شوند [ یعنی ] این جسمها زنده هستند ( می‌گوید این جسمها در قیامت زنده می‌شوند ) و با اینکه این جسمها فعلا مرده هستند و به صورت‌ ذرات پراکنده چنین و چنان در می‌آیند ، در عین حال [ می‌گوید ] در فاصله‌ مردن تا قیامت ، افراد زنده هستند . از مجموع تعبیرات زیادی که در قرآن‌ بود گفتیم این نه از باب مقدمه قیامت [ است ، بلکه ] این خودش‌ می‌رساند که قرآن برای انسان واقعیتی قائل است که می‌گوید ما آن واقعیت‌ را در مردن می‌گیریم : " « الله یتوفی الانفس حین موتها »" [١] ، " « یتوفیکم ملک الموت »" [٢] و آیات دیگری که نمی‌خواهم تکرار کنم .
پس آن مقدمه برای این مطلب نبود . گفتیم به هیچ علم و فن و فلسفه‌ای هم‌ کار نداریم ، ما واقعا می‌خواهیم ببینیم نظر قرآن چیست ؟ آیاتی که قرآن‌ راجع به روح دارند تنها آیه : " « قل الروح من امر ربی »" [٣] نیست‌ که آن را هم بحث می‌کنیم که بگویید آن مربوط به روح انسان نیست . قرآن‌ آیات دیگری دارد که اینها جز با همان فرض روح امکان ندارد ، تصویر ندارد ، یعنی در قرآن تصریح است . بعد خواستید بگویید که اگر روزی علم‌ آمد خلاف آن را ثابت کرد ما چه بگوییم ؟ اولا ما اگر چیزی را از قرآن‌ استنباط می‌کنیم ، بعد ، از ترس اینکه مبادا روزی علم خلافش را بگوید نمی‌توانیم بگوییم امروز استنباط نمی‌کنیم . حداکثر این است که قرآن ما این طور گفته ، علم هم خلاف آن را گفته است . شما باید به ما ایراد بگیرید که آیا از قرآن چنین چیزی استنباط می‌شود یا نمی‌شود ؟ از ترس‌ اینکه مبادا روزی علم