چیز دیگری بوده ، در این دنیا هم همین حالت هست . ما شبیه آن را در این‌ دنیا و در بدن انسان چیزی نمی‌بینیم . خودتان مثل می‌زنید که او اعضایی‌ دارد که به دردش نمی‌خورد و بعد به کارش می‌آید ، اما ما در این دنیا تمام اعضای بدنمان به کار می‌افتد و همه آنها هم مصرف و فلسفه‌ای دارند و شاید از این هم استفاده‌هایی استدلالی برای وجود خدا و هدف و نقشه و طرح‌ داشتن خلقت می‌کنیم . بنابر این ، این تشبیه را چگونه کامل می‌کنید که‌ می‌گویید می‌توانیم این نتیجه را بگیریم که در آینده یک مقدار از اعضاء و جوارح ، احتیاجات و نیازهای روحی مان را می‌خواهد تأمین کند . اما مسأله سومی که آقای مهندس بازرگان سؤال کردند و آقای مطهری جواب‌ دادند و خودشان هم در کتاب راه طی شده یک مقدار جوابش را داده‌اند ، مسأله تناسب بین مجازات و اعمال بود که آقای مطهری جوابی دادند که در کتاب عدل الهی به تفصیل بیان کرده‌اند . آن جواب هم به نظر بنده قانع‌ کننده نیست . ایشان گفتند این مجازاتها یا برای عبرت دیگران است یا برای تشفی افرادی که صدمه دیده‌اند و چون این هر دو نمی‌تواند در دستگاه‌ خلقت و خداوند معنی داشته باشد ، پس هیچکدام از اینها نیست و اصلا این‌ قیاس ما که می‌گوییم مجازات در دنیا باید تناسبی داشته باشد ، ناشی از اشتباهی است که می‌کنیم و الا این مسأله بکلی مسأله دیگری است و به‌ تکوینیات ارتباط پیدا می‌کند . بعد مثلی زده بودند که وقتی ما به کسی‌ می‌گوییم به کنار دره نزدیک نشو ، اگر نزدیک شوی می‌افتی و از بین می‌روی‌ ، این ممکن است خیره سری کند و برود و بعد سقوط کند ، آنوقت به ما اعتراض کنند که این مجازات در مقابل این خیرگی مختصر نامعقول است . اقلا می‌خواستی ٢ متر بیفتد ، چرا ٧٠ متر می‌افتد تا سرش بکلی بشکند ؟ به‌ نظر من این مثل درست نیست . اینجا به این علت به نظر ما درست می‌آید که سازنده دره با قانونگذاری که می‌گوید شما نزدیک دره نشود و تا هستند . آن اولی طبیعت یا خدایی است که دره‌ای را خلق کرده و این یکی بشر یا پدر و مادری است که می‌گوید به این دره نزدیک نشو ، و الا اگر هردوشان یکی‌ بودند ایراد وارد بود ، به او می‌گفتند به چه مناسبت اگر این فرد یک قدم‌ جلو رفت باید نابود شود ، می‌خواستید حد اقل ارتفاع کمتری بگذارید ، و به‌ همین علت هم هست که امروز طرحهای ایمنی جواب اینها را می‌دهد . اما در این حالت که خالق خداست ، به چه مناسبت کسی که چند سالی احیانا در دنیا گناه می‌کند ، باید تا ابد مجازات شود ؟ حالا پاداش را می‌گوییم جود و بخشش خداست ، قابل ایراد هم نیست ، نمی‌خواهیم کمتر هم باشد ، همانی‌ که هست باشد اما در مجازاتش این ایراد را می‌توانیم بگیریم .