معاد
 
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص

معاد - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٣

می‌شود ، یک هستی ای است ، پشت سرش هم نیستی و هیچ ارتباطی هم میان‌ این موجود و یک موجود دیگری نیست که بگوییم این موجود آفریده شده برای‌ موجود دیگری که آن می‌تواند باقی بماند ، این عبث است .
این طور تقریر کرده‌اند که مفاد این آیات این است که خلقت برای‌ بازگشت به پروردگار است ، اشیاء آفریده شده‌اند و آمده‌اند در این عالم‌ برای اینکه بازگردند به سوی پروردگار و برای اینکه به ابدیت بپیوندند و برای اینکه هیچ وقت فانی نشوند ، منتها باید قائل شویم که تمام عالم به‌ سوی ابدیت می‌رود و هیچ چیزی فانی نمی‌شود و همه فناها نسبی است و همه‌ اشیاء و از جمله انسانها همان طور که از بعضی آیات قرآن استنباط می‌شود به نحوی به سوی پروردگار بازگشت می‌کنند . اشیاء آفریده شده‌اند که کمال‌ خودشان را در این عالم طی کنند ، و پیمودن راه کمالشان همان و ملحق شدن‌ به خداوند همان و باقی بودن به بقای خداوند همان . پس در این آیه [ مؤمنون / ١١٥ ] می‌خواهد نفی نیستی بکند . نفی عبث کردن نفی نیستی است ، اشعار به این است که عبث نیست یعنی نیستی نیست ، باطل نیست یعنی‌ نیستی نیست ، هر چه هست حق است ، یعنی هر چه هست هستی است و بقاء و دوام است برای همه ما .
بعضی هم برای موجودات دیگر به این شکل می‌گویند که لازم نیست ما قائل‌ شویم و حتی از قرآن هم شاید نتوانیم استنباط کنیم که هیچ چیزی نیست‌ نمی‌شود و همه چیز به سوی پروردگار باز می‌گردد . مقصود [ از موجودی که‌ نیست نمی‌شود ] انسان و احیانا حیوانات است ( اگر " « و اذا الوحوش‌ حشرت » " [١] مقصود و حوش و حیوانات باشد ) ، اینها به سوی‌ پروردگار باز می‌گردند ولی اینها زبده موجوداتند ، یعنی در آن پیوستگی ای‌ که میان نظام کلی عالم هست ، حرکات این نظام منتهی می‌شود به این‌ موجودات و اینها غایت خلقت و برای همیشه باقی هستند .
بنابر این ، بقاء و ابدیت انسان توجیه کننده خلقت انسان ، و خود انسان توجیه کننده خلقت سایر موجودات عالم است . پس هیچ چیز عبث‌ نیست ، چون هر چیزی برای یک حکمتی و فایده‌ای در نظر گرفته شده است و آخرین فایده‌ها و اثرها که سر به ابدیت و بقاء و همیشگی می‌زند انسان است‌ . حالا لازم نیست بگوییم


[١] تکویر / [٥]