است : " « و لا تحسبن الذین قتلوا فی سبیل الله امواتا بل احیاء عند ربهم یرزقون ٠ فرحین بما اتیهم الله من فضله و یستبشرون بالذین لم یلحقوا بهم »" [١] . این آیه صراحت دارد ، که درباره شهدا می‌گوید : مبادا تو چنان گمان کنی [٢] که اینها مردگانند ، بلکه زندگانند ، و مرزوقند و الان شادمانند به آنچه که خداوند به آنها داده است نه آنچه که در آینده‌ می‌خواهد بدهد و الان مستبشرند ، یعنی منتظر بشارتهایی هستند از ناحیه‌ کسانی که هنوز به آنها ملحق نشده‌اند ، انتظار دارند که کی بشارتی از ناحیه اینها برسد که اینها هم به همین مقام سعادت خواهند رسید . این‌ نشان می‌دهد که قرآن بعد از مردن واقعا حیاتی قائل است ، در صورتی که شکی‌ ندارد که دیگر این جسد مرده است . قرآن نمی‌خواهد بگوید اینها که اینجا زیر خاک هستند ، مثلا دهانشان را باز کرده‌اند و دارند در دهانشان شیر و عسل می‌ریزند ، نمی‌گوید در زیر این خاک ، [ می‌گوید ] آنها در نزد پروردگارشان ( عند ربهم ) مرزوق هستند . یا درباره صاحب آل یاسین [ می‌گوید ] بعد از اینکه کشته شد یا مرد گفت : " « یا لیت قومی یعلمون ٠ بما غفر لی ربی و جعلنی من المکرمین » " [٣] و امثال اینها که آیات‌ زیاد بود و دیگر تکرار نمی‌کنم .

کلام حضرت علی ( ع )

روایتی است که چون مشتمل بر بعضی از آیاتی است که من نخوانده بودم ، برای شما عرض می‌کنم . در تفسیر نعمانی روایتی به سند از امیرالمؤمنین ( علیه‌السلام ) ذکر کرده که حضرت استدلال کرد به آیه قرآن و فرمود :

" یوم یأت لا تکلم نفس الا باذنه فمنهم شقی و سعید ، فاما الذین شقوا ففی النار لهم فیها زفیر و شهیق ، خالدین فیها مادامت السموات و الارض . . . ، و اما الذین سعدوا ففی الجنة خالدین‌ فیها مادامت السموات و الارض الا ما شاء ربک »" [٤] یعنی السموات‌ و الارض قبل یوم القیامة ، فاذا کانت القیامة بدلت السموات و الارض » .

[١] آل عمران / ١٦٩ و . ١٧٠ [٢] معلوم است مخاطب امت هستند ، پیغمبر چنان گمانی نمی‌کند ، همان‌ طوری که در قرآن خیلی اوقات خطابهایی به امت است که مخاطب ظاهرش خود پیامبر است . [٣] یس / ٢٦ و . ٢٧ [٤] هود / ١٠٥ - . ١٠٨