معاد - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨

اول می‌گوید اگر نه این است که این رفتن ، اضطراری است و حکم خداست و برای این است که هر کسی به پاداش [ و کیفر ] عمل و جزای خوب و بد عمل‌ خودش برسد ، اگر نه این است که مردن به اصطلاح امروز یک سنت جبری و قطعی است ، پس چرا آن وقت که می‌رسد به حلقوم [ شما نمی‌بینید ؟ ] اولا خود این ، مطلبی است که یک چیزی هست که آن به حلقوم می‌رسد . حالا نحوه‌ رسیدن [ چگونه است ] ، واقعا یعنی نقل مکان می‌کند می‌رسد به حلقوم یا قطع‌ علاقه‌اش می‌رسد به آنجا که از حلقوم می‌خواهد قطع علاقه بشود ؟ ما این را به‌ کمک اخبار و روایات توضیح می‌دهیم .
مطلبی از اخبار و روایات استنباط می‌شود و آن این است که آدمی که در حال جان کندن است ، قبل از آنکه همان نفس ، همان جان ، همان روح ( به‌ هر اسمی بخواهیم بنامیم ) به حلقوم برسد ، قبل از آن هنوز مردن واقعی‌ نیست ، هنوز آن [ نفس ] در این دنیاست و می‌شود آن را برگرداند . این‌ حتما یک راز علمی هم دارد که ما نمی‌دانیم . من الان نمی‌دانم که راز علمی‌ مطلب چیست و شاید تا این حد باشد که از نظر پزشکی قابل برگرداندن است‌ ، مثلا ممکن است قلب ایستاده باشد ولی بعد بشود دو مرتبه همین قلب‌ ایستاده را برگرداند . به این مرحله که رسید که قرآن از آن تعبیر می‌کند : " . . . « اذا بلغت الحلقوم »" دیگر حساب برگشتن در کار نیست . در اخبار این طور وارد شده است که وقتی به حلقوم می‌رسد ، زمان معاینه است‌ ، یعنی با اینکه روح در حال جدا شدن و قطع علاقه است ، با اینکه نیمی [١] از علاقه روح قطع شده و این آدم به صورت نیم مرده در آمده است ، هنوز در این دنیاست ولی به حلقوم که رسید ، معاینه برایش دست می‌دهد ، یعنی‌ آن وقت آن دنیا را می‌بیند ، وضع خودش را در آن عالم می‌بیند ، اعمال‌ خودش را می‌بیند و اشیاء را به صورت مثالی می‌بیند ، مثال عمل خودش را می‌بیند ، مثال زن و فرزند خودش را می‌بیند و فرشتگان را می‌بیند . به هر حال چیزهایی را که تا حالا نمی‌دید ، آن وقت می‌بیند و در همان حال این‌ دنیا را می‌بیند ، یعنی در مرز میان عالم دنیا و عالم بعد از دنیاست ، هم‌ اینجا را می‌بیند ، هم آنجا را ، هم زن و بچه و کسانش را می‌بیند که دور جسدش را گرفته‌اند دارند گریه می‌کنند ، و هم ملائکه را به صورت خاص یا مطابق آنچه از اخبار استفاده می‌شود اولیاء حق را به صورت خاصی