از این جور تعبیرات خیلی زیاد است . منکرین زمان پیغمبر هم نسبت به‌ قصه حشر انسان از قبرها بوده که اعتراض می‌کردند ، یعنی این را یک امر ناشدنی و به قول کسروی " نیارستنی " تلقی می‌کردند . قرآن هم با تکیه به‌ قدرت خدا یا با تکیه به نظام موجود ( که نظام موت و حیات است و مرده‌ها دائما بر روی این زمین زنده می‌شوند ) یا با تکیه به خلقت اولی ( که برگرداندن بعدی از ایجاد ابتدایی مهمتر نیست ) و یا با این نوع‌ استدلال که ما که آفریدیم مگر عبث آفریدیم ؟ به آنها جواب می‌دهد . پس‌ یک مسأله که ما داریم مسأله قیامت کبری است .

فاصله مردن تا قیامت

قبل از آنکه ما راجع به قیامت کبری صحبت کنیم ، یک مسأله را باید رسیدگی کنیم و آن این است : در فاصله مردن تا آن قیامت ، از مردنی که‌ امروز ما می‌میریم یا اشخاصی در گذشته مرده‌اند تا قیامت که معلوم نیست‌ چقدر طول خواهد کشید و شاید میلیاردها سال طول بکشد ، شاید هم مثلا هزار سال دیگر تمام بشود که ما عرض کردیم مجهول است و نمی‌دانیم کی هست در این فاصله وضع چیست ؟ از قرآن چه استفاده می‌شود ؟ آیا در این فاصله آن‌ کسی که مرده ، دیگر واقعا مرده ، همین طوری که ما به حسب زندگی حسی‌ دنیایی می‌گوییم ؟ یعنی مثل این است که در یک خواب خیلی عمیقی فرو رفته‌ و عمیق‌تر از آن در یک سکوت مطلق و در یک بی‌خبری مطلق فرو می‌رود و هست‌ تا در قیامت محشور شود یا نه ، در فاصله این مردن تا قیامت هم یک وضعی‌ دارد که آن وضع هم باز نوعی زندگی است ؟ قرآن چه می‌کند ؟ آیا در اینجا سکوت کرده است یا نظری دارد و اگر نظری دارد نظرش چیست ؟ مسلم وضع فاصله مردن تا قیامت را اگر ما بدانیم ، خودش اولا جزء عوالم‌ بعد از مرگ است و ثانیا تا اندازه زیادی می‌تواند قرینه باشد برای وضع‌ خود قیامت که بعد ببینیم قیامت چیست . طبعا این مسأله پیش می‌آید که‌ از نظر قرآن تفسیر مردن چیست ؟ اگر ما باشیم و همین اطلاعات ظاهر و محسوسی که درباره انسانها داریم یا اطلاعاتی که یک پزشک درباره انسان‌ دارند ، [ مردن مساوی است با فساد و تباهی ] ، انسان می‌میرد ، یعنی یک‌ دستگاهی که کار می‌کند ، دستگاه سالمی است و گاهی معیوب می‌شود ، اصلاحش‌ می‌کنند به کار خودش ادامه می‌دهد ، یک وقت این دستگاه