ماه یک سلول واحد در شکم مادر به جایی می‌رسد که صاحب چشم و گوش و دست‌ و قلب و ریتین و جوارح و . . . می‌شود و این را خلاف آنچه بنده عرض کرده‌ بودم تلقی فرمودند ، در صورتی که همان است . ملاحظه کنید در عرض نه ماه‌ اول ، انسان چقدر انسان رشد می‌کند ؟ بعد نه ماهی که از سال چهلم تا چهل‌ بعلاوه نه ماه طول می‌کشد ، چقدر انسان رشد می‌کند ؟ اصلا قابل مقایسه نیست‌ . در نه ماه اول ، پیشروی و رشد موجود تقریبا بی‌نهایت است ، یعنی اگر تشکیلات و قوت و نیرویی که بعد از نه ماه پیدا کرده به آنچه روز اول‌ انعقاد نطفه داشته تقسیم کنیم ، نسبت بی‌نهایت است اما هر قدر جلو بیاییم این نسبت کمتر می‌شود . فرض بفرمایید بچه‌ای که به دنیا می‌آید ، رشد او بعد از نه ماه شاید مثلا صد برابر بچه تازه متولد است ، وقتی هجده‌ ماهه شد ، اگر رشد او را بر حالت نه ماهگی‌اش تقسیم کنیم ، شاید ده‌ برابر شود . همین طور هر چه جلو می‌رویم نسبت کمتر می‌شود و مثلا از چهل‌ سال به آن طرف این نسبت ، مثبت نیست ، مدتی تقریبا ثابت است ، بعد منفی می‌شود . انرژی مؤثر همین است ، یعنی انرژی قابل استفاده ، انرژی‌ای‌ که می‌تواند کاری بکند . انسان از زمان تک سلولی تا وقتی که به مرگ می‌رسد ، در آن نهاد تشکیل‌ و ترکیبش طوری است که می‌تواند انرژی مؤثر بیشتری ایجاد کند تا وقتی که‌ بزرگ شود . البته در اینجا رشد هست ، تکامل هست یعنی کمال ایجاد می‌شود و اعجاز هم هست . اعجازش این است که در همان تشکیل هست ، خداوند یا خالق ( به قول ما ) چنان امکاناتی و چنان ترکیباتی گذاشته که او می‌تواند بعدا صاحب عقل و هوش و ذکاوت و استعداد و ابتکار و همه اینها شود . این هنر اوست ، مثل گلوله‌ای که تیراندازی پرتاب می‌کند و فرض کنید یک‌ تیهو را در فضا می‌زند ، این بستگی دارد که او چه زاویه‌ای گرفته و چه‌ نیرویی به این گلوله داده که توانسته است این تیهو را بزند . تمام این‌ کمال و رشد و پیشرفت و ترقیات فوق العاده‌ای که در یک موجود زنده خصوصا انسان می‌بینیم ، معلول و مخلوق آن ترکیب اولیه است و از نظر پیشرفت و آثاری که نتیجه داده ، البته کمال و رشد و ترقی است ، اما از نظر آن‌ حسابی که مبنای الزام به قبول فرضیه عنصر سوم است ( که آن مسأله آنتروپی‌ است ) خیر . آنتروپی دائما در حال ترقی است ، همان طوری که مثال عرض‌ کردم : انسان در حالت جنینی طوری است که می‌تواند در عرض یک روز این‌ قدر جلو برود و کار کند ، وقتی که بزرگ شد و بالاتر آمد ، آن انرژی‌ مؤثرش کمتر می‌شود ، انرژی‌ای که می‌تواند خلاقیت و سازندگی داشته باشد ، در حال تنزل است و رو به مرگ می‌رود و همان طور که عرض کردم کلامی از حضرت امیر هست که شما از همان روز تولد به طرف مرگ می‌روید . این صد درصد صحیح است .