خواجه نصیر آمده و شرح دیگری کرده و تمام ایرادهای فخر رازی را جواب‌ داده است . فخر رازی خودش شهرت فوق العاده‌ای دارد و خواجه نصیر هم‌ شهرت خیلی زیادتری . بعد از صد سال و شاید کمتر مردی به نام قطب الدین‌ رازی ( که واقعا هم مرد عالمی است ) کتابی نوشت به نام " محاکمات " ، یعنی میان فخر رازی و خواجه نصیر الدین محاکمه کرده است . این کتاب‌ را نوشته و زحمت هم کشیده است . کتاب خوبی هم هست و حداقل از حرفهای‌ فخر رازی اگر بالاتر نباشد کمتر نیست ، در سطح حرفهای دیگران است . کتاب را نوشت که الان مورد استفاده است و با زحمت زیادی پیش پادشاه‌ وقت برد . گفت : چه نوشته‌ای ؟ گفت : محاکمات . گفت : محاکمه میان کی‌ ؟ گفت : فخر رازی و خواجه نصیر الدین طوسی . لابد آن وقت قطب الدین‌ رازی شکل طلبه‌ای بوده . گفت : تو کی هستی که بخواهی میان دو بزرگوار محاکمه کنی ؟ ! چوب بیاورید ! پاداشی که به بیچاره دادند این بود که یک‌ چوب حسابی به او زدند ! مهندس بازرگان : آقای مهندس . . . توضیح دادند که خیلی بجا بود و حالا در تکمیل همان توضیح ، برای رفع این ابهام یا استعجاب عرایضی می‌کنم و بعد نکته دیگری را اضافه می‌کنم . اینکه عرض شده بود مسأله پیشرفت و رشدی که یک فرد از زمان ولادت تا مثلا سن چهل سالگی و پنجاه سالگی پیدا می‌کند و من جمیع جهات ، هم تشکیلات بدنی و هم زور و قوتش و هم سایر استعدادهایش به طور محسوس در حال رشد و تکامل است ، این را بنده تکامل‌ حساب نکرده بودم و بر عکس ، آن تکامل نوعی را مؤید آن مطلب که حتما یک دست خارجی یا یک عنصر سومی ضرورت دارد قرار داده بودم . این باعث‌ تعجب و اشکال شده بود . البته هیچ قابل انکار نیست که یک فرد سی ساله‌ یا چهل ساله از هیچ بابت نباشد ، از حیث زور بازو و از حیث وزنی که‌ می‌تواند بلند کند یا کاری که می‌تواند انجام دهد ، قابل مقایسه با یک بچه‌ یک ساله و دو ساله نیست و چون انرژی مؤثر در جهت عکس تغییر می‌کند ، یعنی هر قدر آنتروپی بالا می‌رود انرژی مؤثر کم می‌شود ، بنابر این به نظر می‌آید که انرژی مؤثر یک آدم سی ساله خیلی بیشتر از انرژی مؤثر یک بچه‌ شش ماهه باشد . اما اگر واحد انرژی مؤثر ( یعنی کل زوری که مثلا یک فرد چهل ساله دارد تقسیم بر وزنش ) را مقایسه کنیم با زوری که یک بچه نه‌ ساله دارد تقسیم بر وزنش ، البته این تا حدودی مطلب را روشن می‌کند ، ولی اساسا نکته در جای دیگر است ، همین که فرمودند مثلا یک تک سلولی‌ تبدیل می‌شود به دو سلول ، دو سلول به چهار سلول و مثلا در عرض نه‌