تبعیتی که شما از امثال بیکن می‌کنید و می‌خواهید روح را انکار کنید دارید روح را تأیید می‌کنید و البته در سطح بالاتری هم تأیید می‌کنید ، یعنی با استفاده از موادی که علم امروز در اختیار شما قرار داده که این مواد در گذشته نبود . ما همین طوری که نباید از آن طرف اصرار داشته باشیم ، از این طرف هم نباید اصرار داشته باشیم . چرا ما اصرار این گونه داشته‌ باشیم ؟ چرا ما روی این قضیه مطالعه نکنیم ؟ ما در این بحث خودمان بیشتر از جنبه قرآنی بحث می‌کنیم و علت اینکه‌ ما بیشتر مطالب کتاب ذره بی‌انتها را مورد بحث قرار دادیم با اینکه‌ آقای مهندس در کتابهای دیگرشان هم بحثهایی کرده‌اند ولی آن بحثها از نظر ما با بحثی که در ذره بی‌انتها هست خیلی اختلاف دارد این است که یکی از امتیازات بسیار برجسته و عالی ذره بی‌انتها این است که متکی به آیات‌ قرآن است ، یعنی روی آیات قرآن زیاد تدبر شده و از آیات قرآن زیاد استفاده شده و درست و بجا هم هست ، و علاوه بر این جهت که خیلی اتکاء به آیات قرآن هست ، با منطقی هم که برای ما قابل قبول است جور است ، چون با منطق خودمان جور و نزدیک است ، روی این جهت به آن استناد کردیم‌ . این مسائل که از نظر ما راجع به روح و به تعبیر ایشان راجع به عنصر سوم‌ بود ، برای ما از این نظر مفید بود که تتمه بحثی را که راجع به معاد می‌خواهیم بکنیم از اینجا ادامه دهیم . مسأله معاد همان طوری که یک بار دیگر هم عرض کردم از هر مبحث دیگری‌ از مباحث دینی مشکل‌تر و معضل تر است و لهذا عده‌ای معتقدند که صد در صد تعبدا باید آن را پذیرفت . جا هم دارد که مسأله مشکلی باشد ، چون راجع‌ به چیزی است که مثل و شبیه او را [ سراغ نداریم ] . حالا اگر قرآن‌ نمونه‌هایی را ذکر می‌کند ، مسلم نمونه‌ها و علامتهایی است ، راجع به یک‌ جهانی است که بعد از این می‌خواهد بیاید و هنوز وجود ندارد . در باب‌ معاد چند جور نظر داده‌اند . تا ما این نظرها را ذکر نکنیم نمی‌توانیم‌ استفاده خودمان را ذکر کنیم .