که نفس مرادف با روح است . من عرض کردم که نفس در زبان عرب یعنی‌ خود ، خود هر چیزی . هر چیزی یک خودی دارد ، در اول که گفته‌اند نفس ، یعنی خود . وقتی می‌گویند : " جائنی زید نفسه " زید آمد ، خودش آمد ، یعنی نه غیرش ، نه خبرش ، خودش آمد . منتها در مواردی در باب روح‌ انسان ، از قرآن می‌شود این استنباط را کرد که خود انسان همان روح انسان‌ است . مفهوم نفس در مورد انسان غیر از مفهوم روح است ولی تطبیق می‌شود با روح . وقتی می‌گوییم نفس ما یعنی آن خود ما چیست ؟ خود ما به قول‌ آقای مهندس بازرگان همان عنصر سوم ساختمان وجود ماست . اما اینکه فرمودید نفس از نظر قرآن وفات و موت می‌پذیرد و روح‌ نمی‌پذیرد ، نفس هم وفات نمی‌پذیرد . عرض کردیم " « یتوفی الانفس » " معنی‌اش وفات نیست . " توفی " در آنجا قبض است ، از ماده " وفی " است نه از ماده " فوت " . فوت لغتی است که " ف " و " و " و " ت " است ، و فی از " و " و " ف " و " ی " تشکیل می‌شود و معانی‌ ایندو هم جداست . " « الله یتوفی الانفس »" یعنی خداوند نفسها را کاملا تحویل می‌گیرد . " « کل نفس ذائقه الموت »" هم معنی‌اش این است‌ که همه کس ( چون اینجا خود است ) مرگ را می‌چشد . اینجا چون صحبت‌ چشیدن است ، دردها و خصوصیات مرگ است . واقعیت مرگ هم که از نظر قرآن انتقال است . هر کسی مرگ را با آنهمه عواقبی که دارد می‌چشد . بنابر این ، با اینکه آن اصل مطلب را قبول می‌کنیم که مفهوم نفس با مفهوم روح دو مفهوم است ولی درباره انسان اگر نفس اطلاق شود ، همان روح‌ انسان است . فلاسفه کلمه روح را با نفس در دو مفهوم متفاوت به کار می‌برند ، یعنی یک مقدار فرق دارد . وقتی که نفس می‌گویند ، بیشتر به‌ جنبه‌های تعلقات روح به بدن توجه دارند و لذا وقتی می‌گویند امور نفسانی‌ یعنی امور شهوانی و امور بدنی . روح وقتی می‌گویند ، به آن جنبه‌های‌ بی‌نیازی انسان از بدن بیشتر توجه می‌کنند ، می‌گویند امور روحی ، و بیشتر به جنبه‌های مستقلش نظر دارند . و این که فرمودید خوب است در اینجا بیشتر بحث شود ، من هم عقیده‌ دارم که هر چه بیشتر بحث شود [ بهتر است ] ، چون واقعا همه ما پیش‌ خودمان این طور خیال می‌کنیم ( مگر شیطان ما را گول زده باشد ) که فکری‌ نداریم جز اینکه می‌خواهیم آنچه در متن قرآن در درجه اول و در سایر [ متون‌ ] اسلامی هست در این زمینه به دست آوریم ، می‌خواهیم بدانیم نظر قرآن‌ چیست ، بعد که نظر قرآن و اسلام را صد در صد درک کردیم ، آنوقت دنبال‌ توجیه علمی و فلسفی مطلب برویم ، ببینیم این نظر از نظر