تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣١٨ - گمان و يقين

شيطان را پرستيده است». [٢] و در حديث ديگر در تفسير اين آيه اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَ رُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ‌ آمده است كه «به خدا سوگند براى آنان نماز نمى‌خوانند و روزه نمى‌گيرند ولى از آنان اطاعت مى‌كنند در امورى كه معصيت خداست.» و در حديث ديگر آمده است كه

هر كس سخن خدا از عالم صادق نشنود خدا او را به وادى فنا اندازد و هر كس سخنى را از درى كه خدا آن را براى بندگانش نگشوده است اخذ كند،/ ٣٨١ مشرك است. و اين در همان امامى است كه امين اسرار مكنون الهى است».

در چند حديث ديگر همين مضمون ذكر شده است. [٣] پيروى از يك تن به طور مطلق و بدون بهره‌مندى از عقل خود گونه‌اى آشكار از انواع شرك به خداست. مهمترين زيانهاى شرك اين است كه آدمى را در عرصه زندگى گمراه مى‌سازد.

گمان و يقين‌

[٣٦] چون شرك و اطاعت كوركورانه از بتان و كاهنان و نمادهاى سلطه و ارتجاع موجب معطل ماندن قدرت عقلانى مى‌شود، مشركان از پى تصورات و گمانهاى خود مى‌روند و اين تصور و گمان برايشان سودى نخواهد داشت. زيرا گمان سبب اخلال در وضع روحى صاحب خود شود نه سبب دگرگون كردن واقعيت. انسان را عقل داده‌اند تا حقايق خارجى را با واقعيت تطبيق دهد در غير اين صورت مثل كسى است كه نقشه‌اى مى‌كشد بر مبناى وهم و تصور خود سپس بى آن كه جوانب امر را بسنجد به اجراى آن مى‌پردازد.

وَ ما يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً