تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٦٨ - زمينه كلى سوره

چه وقت انسان حقيقت خويش را در خواهد يافت كه او بنده خداست و خداست كه يكتا و بى همتاست؟

مسلما وقتى به اين حقيقت پى مى‌برد كه به رنج و مصيبتى گرفتار آمده باشد در اين هنگام است كه حجابهاى غفلت و شرك از مقابل ديدگان او به كنارى مى‌رود و قدرت خداوند تعالى تجلى مى‌يابد.

در سوره يونس سه بار بر اين حقيقت تأكيد مى‌شود و با قصه قوم يونس و يونس كه خدا اين سوره را به نام او ناميده است تناسب دارد. خداوند پس از آن كه قوم يونس را عذاب احاطه كرده بود عذاب را دفع كرد و آنان را برهانيد.

/ ٣٢٠ در آيات اين سوره از مجادله كفار در پيرامون قرآن مى‌خوانيم و شايد اين نيز يكى از موارد معارضه‌اى باشد كه در اين سوره به آن فرمان شده است. (١٥/ ١٧) براى آن كه هر كس بتواند در مواجهه با طاغوتان و قواى طبيعت معارضه كند بايد از بتانى كه نه سود مى‌دهند و نه زيان بپرهيزد. (١٨) و به تأخير افتادن عذاب آنان به سبب سخنى است كه پيش از اين از پروردگار صادر گشته. (١٩) و علم غيب در نزد اوست (٢٠) و مكر خدا از هر چه در تصور آيد سريعتر است و رسولان (دو فرشته) او هر مكرى را مى‌نويسند. (٢١) قرآن مى‌گويد مردمى هستند كه چون خطر فراز آيد خدا را به زارى مى‌خوانند و پس از رفع خطر به همان حال كه بودند باز مى‌گردند. (٢٢/ ٢٣) آن گاه زندگى دنيا را مثل مى‌زند كه چون بارانى است كه موجب روييدن نباتات مى‌گردد (٢٤) سلامت در نزد خداست و اوست كه مردم را به راه راست هدايت مى‌كند (٢٥) و اين مژده سلامت ويژه كسانى است كه نيكى مى‌كنند اما مجرمان را جايگاه آتش است.

(٢٦/ ٢٧) همچنين ما را فرمان مى‌دهد كه بتان را نپرستيم زيرا بتان از پيروان خويش تبرى مى‌جويند و كيفر كافران با خداست (٢٨/ ٣٠) هم چنان سخن ادامه مى‌يابد در بيان حقيقت بتان كه موجوداتى بى ثباتند و سرگشته و پيروانشان جز از پندارى پيروى نمى‌كنند. (٣٦)