گفتارهای معنوی - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٩

خودش از خودش حساب می‌کشد . انسان خودش را مجازات می‌کند .
همه اینها دلیل بر اینست که انسان شخصیت مرکبی دارد . این شخصیت‌ مرکب ، قسمت عالی دارد که قسمت انسانی اوست و قسمت دانی دارد که‌ قسمت حیوانی اوست . آزادی معنوی یعنی قسمت عالی و انسانی انسان از قسمت حیوانی و شهوانی او آزاد باشد . گفتیم انسان خودش را مجازات‌ می‌کند . یادم افتاد از تعبیری از امیرالمؤمنین علی ( ع ) : مردی می‌آید خدمت امیرالمؤمنین ، استغفار می‌کند ، توبه می‌کند ، یعنی صیغه استغفار را جاری می‌کند . او مثل بسیاری از ما خیال می‌کرد که توبه کردن یعنی گفتن : استغفر الله ربی و اتوب الیه . امیرالمؤمنین با یک شدتی به او فرمود : « ثکلتک امک ، ا تدری ما الاستغفار ؟ الاستغفار درجة العلیین » [١] ، یعنی خدا مرگت بدهد ، مادرت به عزایت بنشیند ، اصلا تومی‌دانی استغفار یعنی چه که می‌گویی « استغفرالله ربی و اتوب الیه ؟ » حقیقت استغفار را می‌دانی چیست ؟ استغفار ، درجه مردمان بلند مرتبه است . اصلا خود توبه ، محکوم کردن خود است . بعد حضرت فرمود استغفار چند اصل دارد ، دو تا رکن‌ دارد ، دو تا شرط قبول و دو تا شرط کمال و مجموعا شش تا که حالا من‌ برایتان عرض می‌کنم : فرمود اولین رکن استغفار اینست که انسان واقعا ازگذشته تیره و سیاه‌ خودش پشیمان باشد . دوم : تصمیم بگیرد که در آینده آن گناه گذشته‌ رامرتکب نشود . سوم اینکه اگر حقوق مردم را بر عهده و ذمه دارد ادا بکند . چهارم اینکه اگر فرائض الهی راترک کرده است ،