پاکیزه کن ، دلت را پاکیزه کن ، این قلب و دل و روح را با آب توبه‌ پاکیزه کن . « ان الله یحب التوابین و یحب المتطهرین ».
تعبیر دیگر قرآن اینست که توبه را در موارد دیگری مقرون به کلمه اصلاح‌ می‌کند : « فمن تاب من بعد ظلمه و اصلح فان الله یتوب علیه ان الله غفور رحیم‌ [١] .
دیشب عرض کردم که یکی از مشخصات وخصوصیات انسان این است که گاهی‌ نیمی از وجود او علیه نیم دیگر وجودش قیام می‌کند ، انقلاب می‌کند و عرض‌ کردم که این قیام و انقلاب گاهی از طرف مقامات دانی وجود انسان است ، شهوت قیام می‌کند ، غضب قیام می‌کند ، شیطنت قیام می‌کند ، و گاهی از طرف مقامات عالی روح انسان است ، عقل قیام می‌کند ، فطرت قیام می‌کند ، وجدان قیام میکند ، دل و عمق ضمیر قیام میکند . اگر قیام از طرف مقامات‌ نامقدس وجود انسان باشد ( اینجا که عالی ودانی می‌گوئیم یعنی مقدس و غیر مقدس ) ، از طرف عناصر حیوانی باشد ، نتیجه این قیام و انقلاب ، بلبشو است ، اسمش بلو است . دیشب مثال زدم ، افرادی که بنام قدس و زهد و تقوا از لحاظ شهوات محرومیت کشیده‌اند و بخودشان محرومیت داده‌اند ، یکمرتبه می‌بینید که افسار گسیخته میشوند ، یک حالت بلوا وآشوب عجیبی‌ بر آنها حکمفرما می‌شود . اسم این جز انفجار و بلوا نیست . ولی این بر خلاف قیام و انقلابی است که از طرف عناصر مقدس وجود انسان ایجاد میشود . انقلابی که عقل در وجود انسان بکند ، کودتایی که فطرت خداشناسی و

[١] سوره مائده ، آیه . ٣٩