کوچکترین استفاده‌ای از نظاماتی که در دنیا هست ، بکند . عمل و توبه ، پیشروی و پسر وی ، بالا رفتن و پائین رفتن و تغییر مسیر و جهت دادن ، همه‌ مال این دنیا است .
این کلام علی ( ع ) است : « الیوم عمل و لا حساب و غدا حساب و لا عمل » [١] می‌گوید : ایها الناس ! امروز روز عمل است و روز حساب نیست ، دنیا محل مجازات و رسیدن بحساب نیست . نه اینکه بخواهد بگوید هیچ‌ مکافاتی در دنیا نیست . بعضی از اعمال در دنیا مکافات است ، و بعضی‌ ازبدبختیهایی که در دنیا به انسان میرسد ، نتیجه عمل انسان است . اما نه‌ خیال کنید که حساب هر عمل بدی را خدا در این دنیا می‌رسد و نه خیال کنید که هر حالت بدی که انسان پیدا می‌کند ، در نتیجه یک عمل گذشته او است ، اینجور نیست . بنابر این آیا اگر انسانی در این دنیا هیچگونه مجازاتی‌ نشد ، دلیل بر این نیست که حسابش پاک بوده است ؟ نه . آیا اگر کسی در دنیا سختی ای دید ، دلیل بر بدی عمل اوست ؟ مثلا اینکه سیلی آمد و پاکستانیها را از بین برد [٢] دلیل بربدی عمل آنهاست ؟ یعنی خدا بحساب آنها در این دنیا رسیده است ؟ نه ، اینجور نیست . درس اسلام بما این است : « الیوم عمل و لا حساب و غدا حساب و لا عمل » . دنیا دار عمل‌ است ، دار رسیدگی و حساب کردن نیست . بر عکس آخرت دار عمل نیست ، منحصرا دار حساب است و بس .
پس سر اینکه توبه انسان محدود است به قبل از معاینه موت و آثار آن ، و پس از آنکه انسان موت را معاینه کرد نظیر فرعون ، دیگر

[١] نهج البلاغه فیض الاسلام ، خطبه ٤٢ ص . ١٢٨ [٢] اشاره به سیلی است که در آن زمان در پاکستان جاری شد .