می‌مالید . می‌گویند : اینجا اینطور بودید « و من یهاجر فی سبیل الله یجد فی الارض مراغما کثیرا و سعة »هر کسی که در راه خدا مهاجرت کند به‌ سرزمینی می‌رسد که آنجا سرزمین مراغمه است ، یعنی در آنجا با دشمن درگیر می‌شود ، اگر یک دفعه دشمن بینی‌ات را بخاک مالید ، یک دفعه هم تو بینی‌ دشمن را بخاک بمال . یعنی درگیری ، یعنی جهاد . « و من یهاجر فی سبیل‌ الله یجد فی الارض مراغما کثیرا و سعة و من یخرج من بیته مهاجرا الی الله‌ و رسوله ثم یدرکه الموت فقد وقع اجره علی الله ». در تعبیر معنوی مطلب هم همینطور است . بعضی عادت کرده اند که وقتی‌ راجع به مسائل اخلاقی به آنها تذکر داده می‌شود ، می‌گویند : نمی‌شود . دروغ‌ نگو ! نمی‌شود ، مگر می‌شود آدم دروغ نگوید ، بالاخره انسان مجبور میشود دروغ بگوید ! به زن نامحرم نگاه نکن ! مگرمیشود آدم نگاه نکند . در جلسه‌ای گفتم : این شعر خیام نفی انسان است ، افتخار نیست ، ننگ‌ ادبیات ماست :

یارب تو جمال آن مه مهر انگیز

آراسته‌ای به سنبل عنبر بیز

پس حکم همی کنی که در وی منگر

این حکم چنین بود که کج دار و مریز

جبر است ، نمی‌توانم ! جبر نیست ، تو انسانیت انسان را نفی کردی . می‌گوئیم : آقا در نماز حضور ذهن داشته باش . می‌گوید : نمی‌شود ! اگر نمی‌شد نمی‌گفتند داشته باش . مراقبه نداری ، اگر مراقبه کنی می‌توانی در نماز حضور قلب داشته باشی . مراقبه کن خیال تو