گفتارهای معنوی - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٥
قبل ازعبارت : « و من یخرج من بیته مهاجرا الی الله و رسوله
میفرماید : « و من یهاجر فی سبیل الله یجد فی الارض مراغما کثیرا و سعة
هجرت کنید، هر کس هجرت کند، در روی زمین مراغمهاوسعهها خواهد دید [١].
قرآن در اینجا تعبیر عجیبی دارد . دو آیه قبل از « و من یهاجر فی سبیل
الله »، آیه مستضعفین است : « ان الذین توفیهم الملائکة ظالمی انفسهم
قالوا فیم کنتم قالوا کنامستضعفین فی الارض قالوا ا لم تکن ارض الله
واسعة فتهاجروا فیها »[٢] وقتی ملائکه عدهای را قبض روح میکنند
میبینند پرونده آنها بسیار تاریک و سیاه و پلید است . میپرسند : چرا
اینطور است ؟ ! جواب میدهند ما عدهای مردم بیچاره بودیم ، در محیطی
زندگی میکردیم که دستمان به جایی نمیرسید ، جبر محیط اجازه نمیداد ، و از
این مهملات میبافند . ملائکه میگویند : اینها برای انسان عذر نیست اینها
عذر یک درخت است . درخت است که نمیتواند از جای خود حرکت کند . اگر
به درختی بگوئیم : چرا در کنار خیابانهای تهران پژمرده شدهای و صورت
برگهایت مثل آدمهای تریاکی
[١] سعه یعنی فراخنایی ، یعنی میبیند زمین خدا خیلی فراخ است و محدود نیست به آنجا که او بوده . مراغم از ماده رغام است . رغام یعنی خاک نرم . ارغام انف یعنی بینی را به خاک مالاندن . اینکه میگویند ارغام انف در نماز مستحب است معنایش اینست که انسان در سجده سرش را که روی خاک میگذارد ، یک مقدار خاک یا چیزی از جنس خاک مثل مهر یا سنگ باشد که سر بینی هم در حال سجده روی خاک قرار گیرد . [٢] سوره نساء ، آیه . ٩٨