تأثیر در تربیت وپختگی روح انسان است . ممکن است بعضی اشخاص بگویند ما اگر متأهل نیستیم ولی بالاخره به حال عزوبت باقی نمی‌مانیم . نه ، مسئله تأهل ، اختیار همسر کردن ، متعهد شدن در مقابل یک همسر و بعد متعهد بودن در مقابل فرزندان است که در روح انسان را پخته و کامل می‌کند چیز دیگر جانشینش نمی‌شود . عواملی که در تربیت انسان مؤثر است ، هر کدام بجای خود مؤثر است ، هیچکدام جای دیگری را نمی‌گیرد . هجرت و جهاد هم عواملی هستند که چیز دیگری جای آنها را نمی‌گیرد . جهاد با نفس سر جای‌ خود محفوظ است . هجرت از سیئات همچنین . اما هجرت عملی چیزی است که‌ هجرت از سیئات جای آنرا پر نمی‌کند . جهاد با دشمن هم چیزی است که جهاد با نفس جای آن را پر نمی‌کند و جهاد با دشمن هم جای جهاد با نفس را پر نمی‌کند . این است که اسلام هر دو را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد . اما تکلیف افراد در شرائط مختلف چیست ؟ چون همه شرائط ، شرائط جهاد نیست و همه شرایط ، شرایط هجرت نیست . پیغمبر اکرم ( ص ) تکلیف‌ اشخاص را معین کرده است ، فرموده است : تکلیف یک نفر مسلمان اینست‌ که در نیت جدی و قصد واقعی او همیشه چنین چیزی باشد که اگر وظیفه‌ای‌ ایجاب کرد هجرت کند ، اگر وظیفه‌ای ایجاب کرد ، جهاد کند : « من لم یغز و لم یحدث نفسه بغزو مات علی شعبة من النفاق » . آنکس که جنگ نکرده ، یا فکر جنگ را در مغز خود نپرورانده است ، وقتی بمیرد ، در شعبه‌ای از نفاق مرده است . افرادی که نیتشان