بود و پيغمبر هم گاهى در ملأ عام وضو مى‌گرفت و آستين‌ها را بالا مى‌زدند. در طواف هم كه سرها و پاها باز بوده و دستها ظاهر مى‌شده است پس به حسب سيره اين شش مورد را مى‌توان استثنا كرد.

حال اگر بگوئيد مردان غير از وجه و كفّين همه اينها را بپوشانند خلاف سيره است، بنابراين با دقّت در سيره مى‌فهميم وجوب ستر اين موارد منتفى است و مى‌گوئيم ملازمه عرفيّه، دلالت بر جواز نظر بدون شهوت مى‌كند.

ان قلت: اين چه ملازمه‌اى است كه به مردان مى‌گوييد ستر واجب نيست و به زنان مى‌گوييد نگاه كردن حرام است و حال آنكه مى‌توانستيد به جهت عسر و حرج به مردان بگوئيد كه ستر واجب نيست و به زنها هم به مقتضاى‌ «يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ»‌ بگوئيد كه چشم خود را بپوشند.

قلنا: اگر مى‌گوئيد ملازمه عقلى نيست اين درست است ولى ما معتقديم كه ملازمه عرفيّه هست كما اينكه خود آقايان با آيه‌ «إِلَّا ما ظَهَرَ مِنْها»‌ استدلال كردند بر جواز نظر به وجه و كفّين در حالى كه‌ «إِلَّا ما ظَهَرَ مِنْها»‌ دستور حجاب زن را مى‌دهد و در مورد نگاه نيست ولى ملازمه عرفى هست اينجا هم همين است.

سؤال: آيا با پيراهن‌هاى آستين كوتاه مردان مى‌توانند در كوچه و بازار ظاهر شوند؟ آيا پيراهنهاى آستين كوتاه در دانشگاه حرام است كه دختران و پسران در آنجا با هم هستند؟

جواب: دليلى بر حرمت نداريم مگر در جائى كه پيراهن آستين كوتاه منشأ مفاسد خاصى شود كه در آنجا مى‌گوئيم حرام است.

جمع‌بندى: در باب نظر زن به مرد استثنا منحصر به وجه و كفّين نيست بلكه غير وجه و كفّين را هم مى‌شود استثنا كرد در صورتى كه مفسده خاصى نباشد.

در مورد سينه زنانى كه با تن برهنه در ملأ عام ظاهر مى‌شوند و چشم زنان به آنها مى‌افتد برخى مى‌گويند كه زنها نبايد نگاه كنند زيرا دليلى بر حجاب مردها ما عدا العورة نداريم.

قلنا: در اينجا مسئله اعانت بر اثم جارى است و ادلّه اعانت شامل است و لو عدّه‌اى مى‌گويند شامل نيست، حتّى مى‌گويند كه انگور را براى ساخت شراب بفروشد اشكال ندارد و اعانت نيست، ولى ما اينها را اعانت مى‌دانيم و تمام عرفها اين را كمك براى ساخت شراب مى‌دانند. در اينجا هم نگاه زنان به بدن عريان مردان قطعاً حرام است (حتّى در لباسهاى ورزش اگر در غير عكس باشد جايز نيست و اگر نگاه به عين باشد حرام است و پخش زنده با پخش غير زنده فرقى نمى‌كند و از مصاديق تصوير است) و از مصاديق اعانت است و در غير از موارد خاصّه جايز نيست.

«مسئله مستحدثه» تصاوير تلوزيونى‌

يكى از مسائل مستحدثه در عصر ما، تصويرهاى تلويزيونى است، نگاه كردن زنان به صحنه‌هاى ورزش جوانان از تلويزيون كه لباس كامل ندارند مخصوصاً بعضى از ورزشها مثل كشتى كه قسمت عمده بدن برهنه است چه حكمى دارد؟ همچنين نگاه كردن مردان به فيلمهائى كه زنان سر برهنه در آنها هست چگونه است؟ آيا بين پخش مستقيم و غير مستقيم فرق است؟ و آيا فرقى بين تلويزيونهاى مداربسته و غير آن وجود دارد؟

اين مسأله چون در زمان سابق نبوده، روايتى هم در اين زمينه نداريم پس بايد با توجّه به اصول كلّيه به آن پاسخ دهيم.

يكى از نكاتى كه در مسائل مستحدثه نبايد فراموش كرد اين است كه بايد موضوع مسأله دقيقاً تحليل شود، در اينجا هم بايد ببينيم كار تلويزيون چيست؟ در كتابهائى كه در اين باره وجود دارد اجمالًا گفته شده است كه دوربين‌هائى كه عكس‌بردارى مى‌كنند، تصاوير را تبديل به امواج كرده و اين امواج روى آنتن مى‌رود و به تلويزيون منتقل شده و در آنجا تبديل به نقاط سياه و سفيد يا رنگى مى‌شود و اين نقطه‌ها در كنار هم تصوير كلّى را ايجاد مى‌كند. مطابق اين بيان هميشه آنچه كه در تلويزيون ديده مى‌شود عكس است نه واقع خارجى، حتّى مثل آينه هم نيست كه تصوير در آن نمايان مى‌شود، پس نه نگاه مستقيم است و نه نگاه در آينه بلكه يك نوع عكس‌بردارى متحرّك است. در پخش مستقيم هم همين گونه است، پس صحنه خارجى را نمى‌بينيم، بلكه عكس تبديل شده را مى‌بينيم و شاهدش اين است كه اين عكسها را تغيير داده و مونتاژ مى‌كنند بنابراين ماهيت تلويزيون همان ماهيت عكس است.

حال كه موضوع ثابت شد بحث در اين است كه آيا نگاه كردن به عكسهاى ثابت و متحرّك جايز است يا نه؟ آيا «قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ»‌ و «قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ»‌ اين موارد را شامل مى‌شود؟

ممكن است گفته شود اين ادلّه براى نگاه مستقيم است،