بايد افرادى را انتخاب كرد كه از طريق وراثت داراى صلاحيّت باشند بدون شك پدر و مادر صالح، غالباً فرزندان صالح بوجود مى‌آورند و عامل وراثت همان گونه كه در بيمارى جسمى وجود دارد، در بيماريهاى روحى هم موجود است.

إن قلت: اگر عامل وراثت را مؤثر بدانيم در اين صورت مكتب جبر به رسميّت شناخته شده است.

قلنا: عامل وراثت مانند عامل تربيت و محيط، مقتضى است، نه علّت تامّه يعنى زمينه‌هائى براى اين فرزند وجود دارد و آنچه نقش اصلى را ايفا مى‌كند، اراده انسان است مثلًا دو نفر را فرض كنيد كه يكى همسايه ديوار بديوار مسجد است و ديگرى فاصله زيادترى تا مسجد دارد، هر دو زمينه براى شركت در مسجد را دارند ولى آنكه نزديكتر است زمينه برايش مساعدتر است در حالى كه هيچ كدام مجبور نيستند و آنكه دورتر است ثواب بيشترى مى‌برد، در ما نحن فيه شخصى كه زمينه‌هاى بد در وجودش هست اگر انسان خوبى شود اجر بيشترى مى‌برد. نظير اين بحث در عاملِ محيط هم هست، كه تأثير عامل محيط هم علّت تامّه نيست بلكه مقتضى است و نقش نهائى براى اراده انسان است.

مرحله دوّم: انتخاب شريك‌

شريك چه صفاتى بايد داشته باشد؟

شريك زندگى مثل شريك هر كارى بايد امين، پاك و باتقوا باشد.

مرحله سوّم: انتخاب زينت‌

همسر زينت انسان است، در احاديث آمده بود كه همسر تو چون قلّاده‌اى است به گردن تو (يعنى زينت توست)، قرآن تعبير زيبائى دارد «هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ»‌ [١] لباس اوّلًا، زينت است و ثانياً، انسان را از سرما، گرما و آفات حفظ مى‌كند. اگر انسان مى‌خواهد كسى را انتخاب كند كه مدافع و زينت او باشد چه صفاتى را بايد در نظر بگيرد؟ هدف، انسان را به سوى صفات مورد نظر راهنمائى مى‌كند.

و من العجب بعضى در انتخاب يك پيراهن كه يك سال بيشتر آن را نمى‌پوشند چنان سخت‌گير هستند، ولى در انتخاب همسر كه تا آخر عمر با آن زندگى مى‌كنند آنچنان دقت و سخت‌گيرى نمى‌كنند. بزرگترين اشتباه يك جوان انتخاب همسر بدون مشورت است.

١١ م ٢ (عدم اقتصار النظر على المال و الجمال) ..... ١٠/ ٧/ ٧٨

[مسألة ٢: لينبغي أن لا يكون النّظر فى اختيار المرأة مقصوراً على الجمال و المال‌]

مسألة ٢: لينبغي أن لا يكون النّظر فى اختيار المرأة مقصوراً على الجمال و المال‌ [٢]؛

فعن النّبى صلى الله عليه و آله «من تزوّج امرأة لا يتزوّجها إلّا لجمالها لم يَرَ فيها ما يُحبّ و من تزوّجها لمالها لا يتزوّجها إلّا له‌

(هدف فقط مال است)

وكّله اللّه إليه‌

(خدا او را به خودش وامى‌گذارد)

فعليكم بذات الدّين» [٣] بل يختار من كانت واجدة لصفات شريفة صالحة، قد وردت فى مدحها الأخبار فاقدة لصفاتٍ ذميمة قد نطقت بذمّها الآثار

(روايات)

، و اجمع خبر فى هذا الباب ما عن النّبي صلى الله عليه و آله انّه قال: «خير نساءكم الولود

(با مراجعه به بستگانش معلوم مى‌شود كه عقيم است يا نه و اولويّت با ولود است نه اينكه واجب باشد)،

الودود

(با محبّت)،

العفيفة، العزيزةُ في أهلها

(در خانواده‌اش داراى شخصيت باشد)،

الذليلة مع بعلها

(در مقابل شوهر خويش متواضع باشد)،

المتبرّجة مع زوجها

(زينتش براى شوهرش باشد)،

الحصان على غيره‌

(و در مقابل ديگران خود را حفظ كند)،

الّتى تسمع قوله و تطيع امره‌ [٤]- إلى أن قال- أ لا أخبركم بشرار نسائكم؟ الذليلة فى أهلها، العزيزة مع بعلها، العقيم الحقود الّتي لا تتورّع من قبيح، المتبرّجة إذا غاب عنها بعلها الحصان معه إذا حضر، لا تسمع قوله، و لا تطيع أمره، و إذا خلا بها بعلها تمنعت منه كما تمنع الصعبة عن ركوبها، لا تقبل منه عذراً و لا تقيل‌

(تغفر)

له‌

[١] آيه ١٨٧، سوره بقره.

[٢] ح ٤، باب ١٤ از ابواب مقدّمات نكاح.

[٣] ح ٤، باب ١٤ از ابواب مقدّمات نكاح.

[٤] ح ٢، باب ٦ از ابواب مقدّمات نكاح.