كتاب النكاح - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٠ - ١- آيه

مرحوم كاشف اللثام مى‌فرمايد:

و للصّبى الّذى لم يظهر على عورات النساء النظر الى الاجنبيّة بمعنى أنّه ليس عليها التستّر عنه امّا الّذى لم يبلغ مبلغاً يحكى ما يرى (چيزهايى را كه مى‌بيند نمى‌تواند بيان كند) فكذلك قطعاً، للقطع بدخوله فى الآية (الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلى‌ عَوْراتِ النِّساءِ‌ [١]) و امّا الّذى يحكيه و ليس له ثَوَرانُ شهوة، فاستقرب فى التذكرة أنّه كذلك ... و امّا من به ثوران شهوة فقطع بانّه كالبالغ و هو قوىٌ .... [٢]

شهيد ثانى در مسالك و صاحب رياض مثل مرحوم امام سه صورت را ذكر كرده‌اند ولى كشف اللثام چهار صورت درست مى‌كند (غير مميّز، آنچه كه مى‌بيند نمى‌تواند حكايت كند، مميز بدون هيجان و مميز با هيجان).

از كتاب مغنى‌ [٣] ابن قدامه و المجموع‌ [٤] نووى كه دو كتاب فقه استدلالى و معروف اهل سنّت است استفاده مى‌شود كه آنها هم كم و بيش در اين مسأله مانند ما هستند يعنى در غير مميّز نظر را جايز مى‌دانند و در مورد مميّز دو قول دارند، بعضى قائل به جواز و بعضى قائل به عدم جواز مى‌باشند و تفاوتى كه با ما دارند در اين است كه ما در اين مسأله سه صورت تصور مى‌كنيم (غير مميز، مميز بدون ثوران شهوت و مميّز با ثوران شهوت) ولى آنها تا آنجا كه ما ديده‌ايم دو صورت ذكر كرده‌اند (غير مميّز و مميّز).

اقسام صبى:

مسأله را بر اساس نظر امام (ره) تقسيم‌بندى مى‌كنيم:

١- صبىّ غير مميّز:

مسأله خالى از پيچيدگى نيست. ابتدا سراغ غير مميّز مى‌رويم و استثناءً اوّل از موضوع بحث مى‌كنيم.

غير مميّز را چندگونه معنى كرده‌اند:

١- بچّه‌اى كه خوب و بد و حسن و قبح را نمى‌فهمد، مثلًا نمى‌فهمد كه نبايد لب چاه برود.

٢- بچّه‌اى كه مسائل جنسى، رابطه جنسى، شهوت و رابطه زوج و زوجه را نمى‌فهمد.

٣- بچّه‌اى كه هيچ چيز را نمى‌فهمد حتّى پدر و مادر را هم نمى‌شناسد.

مراد كدام معنى است؟

تصوّر ما اين است كه غير مميّز هر جا معنى خودش را دارد اگر در حلال و حرام بحث شود مراد غير مميزى است كه حلال و حرام را نمى‌فهمد، اگر از پاكى و نجسى بحث شود مراد بچّه‌اى است كه فرق بين پاكى و نجسى را نمى‌داند و اگر در ظلم و عدالت بحث شود مراد بچّه‌اى است كه معنى ظلم را نمى‌داند.

هر حكمى تمييز موضوع لازم دارد و هركس تمييز موضوع نمى‌دهد مشمول آن حكم نيست، در ما نحن فيه هم غير مميّز همين است.

ادلّه:

١- آيه‌ «أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلى‌ عَوْراتِ النِّساءِ».‌ [٥]

«طفل» در آيه معنى جنسى و جمعى دارد (اى الاطفال) اين قسمت از آيه در واقع استثناء از زينت باطنه است‌ (وَ لا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا ...)‌.

«لَمْ يَظْهَرُوا»‌ به چه معناست؟

مرحوم طبرسى در مجمع البيان دو معنى را بيان مى‌كند و ما در تفسير نمونه اين دو معنى را ذكر كرده‌ايم:

١- به معنى «لم يطّلعوا و لم يعلموا».

٢- به معنى «لم يقدروا» يعنى قدرت بر مسائل جنسى ندارد.

«لَمْ يَظْهَرُوا»‌ در قرآن به هر دو معنى به كار رفته است، در سوره كهف‌ «إِنَّهُمْ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ يَرْجُمُوكُمْ»‌ [٦] در اينجا «لَمْ يَظْهَرُوا»‌ به معنى «لم يطّلعوا» است و در سوره توبه مى‌فرمايد:

مشركين عهد و پيمانشان اعتبارى ندارد و از آنها نترسيد و اگر مشركين بر شما غالب شدند پيمان را رعايت نمى‌كنند «كَيْفَ وَ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لا يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلًّا وَ لا ذِمَّةً»‌ [٧] «إِنْ يَظْهَرُوا»‌ در اينجا به معنى «يقدرو» است.

حال در آيه ٣١ سوره نور منظور از «لم يظهروا» چيست؟

ظاهر آيه اين است كه به معنى «لم يطّلعوا» است يعنى اينها مسائل جنسى را نمى‌فهمند بنابراين غير مميّز يعنى بچّه‌هائى كه از مسائل جنسى سردر نمى‌آورند.

پس يكى از دلائل جواز نظر در صورت اوّل از صور ثلاثه، آيه شريفه است كه مى‌گويد: زينت باطنه را براى بچه‌اى كه مسائل جنسى را تمييز نمى‌دهد مى‌توان ظاهر كرد. اين آيه‌

[١] آيه ٣١، سوره نور.

[٢] كشف اللثام، ج ٧، ص ٣٠.

[٣] ج ٧، ص ٤٥٥.

[٤] ج ١٦، ص ١٣٩.

[٥] آيه ٣١، سوره نور.

[٦] آيه ٢٠، سوره كهف.

[٧] آيه ٨، سوره توبه.