نهج الذكر (ع-ف) - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ١١
تفسير «تكبير»
احاديثى كه «تكبير» را تفسير كرده اند ، به چهار دسته تقسيم مى شوند : ١ . احاديثى كه در تفسير اين ذكر ، تنها به يكتايى و بى نظير بودن حضرت حق در عظمت اشاره كرده اند ، مانند آنچه از پيامبر خدا روايت شده كه در معناى تكبير مى فرمايد : يَعني أنَّهُ لَيسَ شَيءٌ أكبَرَ مِنهُ . [١] يعنى چيزى بزرگ تر از او نيست. ٢ . احاديثى كه بزرگ تر بودن خداوند را به معناى والاتر بودن او از توصيف مى دانند . اين احاديث ، در واقع ، تأكيدى هستند بر اين كه خداوند متعال ، قابل مقايسه با هيچ چيز ديگر (مادّى باشد يا معنوى) نيست ؛ زيرا هر چيزى جز خداوند متعال ، محدود است ، چنان كه امام صادق عليه السلام به شخصى كه در حضور ايشان ، «أكبر» را به «بزرگ تر از هر چيز» معنا كرد ، فرمود : «[ با اين معنا ] خداوند را محدود كردى» و هنگامى كه آن شخص از تفسير صحيح «اللّه أكبر» پرسيد ، فرمود : قُل : اللّه ُ أكبَرُ مِن أن يوصَفَ . [٢] بگو : خدا بزرگ تر از آن است كه وصف شود. ٣ . احاديثى كه «تكبير» را به تنزيه خداوند متعال از صفات سلبى تفسير كرده اند ، مانند حديثى كه از امام على عليه السلام نقل شده كه در تفسير «تكبير» فرمود :
[١] ر . ك : ص ١٦ ح ١٥٧٤ .[٢] ر . ك : دانش نامه عقايد اسلامى : ج ٥ ص ١٦٥ (معناى اللّه اكبر) .