اصلاحات از ديدگاه قرآن كريم‌
واژه اصلاح و مشتقات آن ١٨٠ مرتبه در قرآن به كار رفته است. قرآن گاه اصلاح را به عمل نسبت مى‌دهد: «فليعمل عملًا صالحاً» (كهف/ ١١٠) و گاه به خود انسان: «والصالحين من عبادكم و اماءكم» (نور/ ٣٢). همچنينن قرآن كريم گاه اصلاح ميان دو فرد را مطرح مى‌كند (اصلاح ذات البين) گاه در محيط خانوادگى، و گاه در مورد اصلاح فرد (خود سازى). اصلاح فردى در تعاليم انبياء، مقدم بر ديگر موارد اصلاح است؛ يعنى در مرحله اول افراد بايد خود را بسازند و صالح شوند تا بتوانند اصلاح كنند. آيات دلالت كننده بر تقوا، مبارزه با نفس، رعايت عدل و انصاف و اجتناب از گناهان در اين راستا قرار دارد، چه اگر فرد خود ساخته نباشد، ولى به ديگران توصيه كند يا درصدد اصلاح ديگران باشد، مشمول اين آيه است: «اتأمرون الناس بالبرّ و تنسون انفسكم» (بقره/ ٤٤) و نيز: «لِمَ تقولون ما لاتفعلون» (صف/ ٢).
از امام على (ع) نقل شده است: «من اصلح ما بينه و بين اللَّه اصلح اللَّه ما بينه و بين الناس و من اصلح امر آخرته اصلح اللَّه امر دنياه» و نيز: «من اصلح سريرته اصلح اللَّه علانيته و من عَمَلَ لدينه كفاه اللَّه امْرَ دنياه و من احسن فيما بينه و بين اللَّه احسن اللَّه ما بينه و بين الناس.»
و گاه اصلاح مربوط به محيط بزرگ اجتماعى است كه اكنون مورد بحث ما است.
مفهوم وسيع فساد
به قرينه مقابله، هر گونه تخريب و ويرانگرى، افراط و تفريط در كل مسائل فردى و اجتماعى، برهم زدن اعتدال و اتحاد ميان افراد، مصداق فساد است. در بسيارى از آيات (در بيست مورد) «فساد» با كلمه «فى الارض» همراه است كه ناظر به جنبه‌هاى اجتماعى مسأله است. از سوى ديگر فساد و افساد در آيات مختلف با گناهان ديگرى كه شايد غالباً جنبه مصداق دارد ذكر شده، كه بعضى از اين گناهان فوق العاده بزرگ و بعضى از آن كوچكتر است؛ مثلًا گاه همرديف جنگ با خدا و پيامبر آمده: «انّما جزؤ الّدين يحاربون اللَّه و رسوله ويسعون فى الارض فساداً» (مائده/ ٣٣)، گاهى همرديف نابودى حرث و نسل: «و اذا تولّى‌ سعى فى الارض ليفسد فيها و يهلك الحرث و النسل» (بقره/ ٢٠٥) و زمانى در كنار قطع پيوندهايى كه‌
مقالات ٧٥٧ لزوم مرزبندى ميان«اصلاحات اسلامى و انقلابى و اصلاحات آمريكايى» ..... ص : ٧٥٦
خدا به آن فرمان داده: «الذّين ينقضون عهداللَّه من بعد ميثاقه و يقطعون ما امراللَّه به ان يوصل و يفسدون فى الارض» (بقره/ ٢٧). و گاه در كنار برترى جويى و سركشى قرار گرفته: «تلك الدار الآخرة نجعلها للّذين لايريدون علوّاً فى الارض و لافساداً» (قصص/ ٨٣)، گاه فرعون را با آن اعمال ضدّانسانى مفسد مى‌شمارد، و زمانى سرقت را فساد قلمداد مى‌نمايد، و گاه فساد را هم رديف كم فروشى قرار مى‌دهد و بالاخره گاه به معناى به هم ريختن نظام عالم هستى و جهان آفرينش مى‌آورد: «لوكان فيهما آلهة الّا اللَّه‌