و آنان را پيشوايانى قرار داديم كه به فرمان ما هدايت مى‌كردند و به ايشان انجام كارهاى نيك و بر پا داشتن نماز و دادن زكات را وحى كرديم و آنان پرستنده ما بودند.
از منظر قرآن، انسان كامل و معصوم بايد رهبر جامعه اسلامى باشد تا آنان را با امر و هدايت الهى به سر منزل مقصود رهنمون گرداند. چنان كه شخص پيامبر اكرم (ص) در ١٣ سال مدينه و امير مؤمنان در پنج سال آخر عمر خويش چنين كردند.
اما اگر امام معصوم- به هر دليل- از خلافت و رهبرى ظاهرى جامعه بركنار ماند، هرگز مسئوليت حفظ دين و امامت واقعى را از دست نمى‌دهد و چنين كارى جز از عهده معصوم برنمى‌آيد و او نيز هرگز از چنين مسئوليتى شانه خالى نمى‌كند. امير مؤمنان عليه‌السلام در همين رابطه مى‌فرمايد:
لَقَدْ عَلِمْتُمْ انّى‌ احَقُّ النَّاسِ بِها مِنْ غَيْرى‌ وَ وَاللَّهِ لَاسَلِّمَنَّ ما سَلِمَتْ امُورُ الْمُسْلِمينَ وَ لَمْ يَكُنْ فيها جَوْرٌ الّا عَلَىَّ خاصَّةً. «١»
شما خوب مى‌دانيد كه كسى جز من شايستگى خلافت را ندارد [و آن را به ديگرى داديد] ولى به خدا سوگند تا هنگامى كه اوضاع مسلمانان به سلامت باشد و تنها بر من ستم شود، همچنان ساكت خواهم ماند.
اما اگر امام احساس كند كه منزلت دين و كرامت جامعه اسلامى، هدف آسيب جدّى است، وظيفه ديگرى دارد كه بدان اقدام خواهد كرد. همان‌طور كه در سال شصت هجرى توسط امام حسين عليه‌السلام اتفاق افتاد و ايشان فرمود:
عَلَى الْاسْلام السَّلامُ اذْ قَدْ بُلِيَتِ الْامَّةُ بِراعٍ مِثْلِ يَزيدَ. «٢»
چون ملت، گرفتار رهبرى چون يزيد گشته بايد با اسلام خداحافظى كرد.
و نقطه اساسى و كليد رمز نهضت سيدالشهدا عليه‌السلام در همين سخن نهفته است. ايشان براى پيشگيرى از فاجعه‌اى كه در آستانه رخ دادن بود قيام كرد و تكليف خويش را براى صيانت از دين خدا انجام داد و اعلان كرد:
انّى‌ لَمْ اخْرُجْ اشِراً وَ لا بَطِراً وَ لا مُفْسِداً وَ لا ظالِماً وَ انَّما خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْاصْلاحِ فى‌ امَّةِ جَدّى‌