امويان تن داده بودند، به خود آورد. گفتارش نشان داد كه دريايى از عزت و ايمان در قلبش موج مى‌زند و گفتار كوتاه و كوبنده او نه از سر عصبانيت بلكه برخاسته از يك تعادل و قرار گرفتن در قلّه آرامش است. اينك به تحليل خطبه آن حضرت در برابر كوفيان مى‌پردازيم.
در آغاز خطبه براى آنكه مخاطبانش را جهت استماع گفتارش آماده نمايد با اشاره و حركات دست به آنان فهماند كه لحظاتى سكوت كنند.
با حركت دست او، معجزه‌وار سكوت بر جلسه حاكم شد و حتّى زنگ‌هاى شتران نيز خاموش شدند!
اين اقدام مدبّرانه حضرت زمينه لازم را جهت ايراد سخن فراهم نمود؛ از اين رو مردم در فضايى آرام و البته همراه با التهاب، خود را آماده شنيدن سخنان دختر على (ع) كردند. آن حضرت گفتارش را اين چنين آغاز كرد:
الْحَمْدُ للَّهِ وَ الصَّلاةُ عَلى‌ أبى مُحَمَّدٍ و اله الطَّيبينَ الأخْيار
افتتاح خطبه با حمد و ثناى الهى نشانه آن است كه قلب مقدس آن حضرت همچنان به مقام حضرت حق متصل است و درياى مصائب كربلا و اسارت نتوانسته است ذره‌اى بين او و معبود حقيقى‌اش فاصله بيفكند. او در برابر سيل مصائبى كه بر خاندانش وارد شد نه تنها گلايه يا سخنى كه حاوى شكوائيه و اعتراض به خداوند متعال باشد اظهار نمى‌دارد، بلكه حتى در سخت‌ترين شرائط، قبل از هر چيز خداى بزرگ را سپاس مى‌گويد. سپاس به جهت لطفى كه در حق او و خاندانش ابراز داشته است. از منظر زينب كبرى (س) تحمّل اين مصائب و ابتلائات سخت بخشى از الطاف الهى است كه آنان را شايسته چنين لطفى نموده است به همين جهت در پاسخ ابن زياد نيز كه جهت شكستن روح بلند زينب (س) به او گفت: «الْحَمْدُللَّهِ الذى فَضَحكُمْ وَ قَتَلتكُمْ» فرمود: «الْحَمْدُ للَّهِ الّذى أَكْرَمَنا بِمُحَمَّدٍ وَ طَهَّرَنَا تَطهيراً «١»
حمد و ثناء الهى در برابر مصائب از خصائص برجسته پيامبر (ص) و اهل بيت مكرّمش بود، چنان كه در زيارت عاشورا نيز به اين امر اشاره شده است:
اللّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ حَمْدَ الشَّاكِرينِ لَكَ عَلى مُصابِهِمْ؛ خدايا حمد و سپاس مخصوص توست، حمد و سپاس كسانى كه در برابر مصائب وارد بر خويش در برابر تو شكرگزارى كردند.» سپس ادامه داد: وَ الصَّلاةُ عَلى أبِى محمدٍ وَ الِهِ الطَّيِّبين الأخيار؛ درود بر پدرم محمد و خاندان پاك و نيك او! ذكر واژه «أبى» ممكن است به جهات ذيل باشد:
١. تحريك عواطف و احساسات مردم:
آن حضرت با اين تعبير به مردمى كه در هر صبح و شام نام پيامبر (ص) را يدك كشيده و