اسلم بن عمرو در رجز خود روز عاشورا رهبر و فرمانده خود را امام حسين (ع) مى‌داند:
اميرى حُسين وَ نِعْمَ الاميرِ سُروُر فُؤادَ البشير النَّذير «١»
فرمانده من حسين است و چه خوب فرماندهى!- همانا او- مايه شادى قلب رسول خدا (ص) است.
زهير بن قين نيز با يك ملاقات امام، تابع ولايت مى‌گردد و فرماندهى جناح راست سپاه امام را بر عهده مى‌گيرد كه نشانه شايستگيهاى نظامى، سياسى و ولايى او است و روز عاشورا با سخنان سپاه عمر سعد را نصيحت مى‌نمايد كه با امام حسين (ع) نجنگند و سپس جان خويش را فداى ولايت مى‌نمايد.
ابوالشعثاء كِندِى نيز با اعتقاد به ولايت و امامت امام حسين (ع) و بطلان ولايت ديگران، به پيك ابن زياد به نام مالك بن نُسير بدى كه از طايفه ابوالشعثاء بود گفت: مادرت به عزايت بنشيند! چه خبر آورده‌اى؟ گفت: چيزى نياورده‌ام جز آنكه از پيشوايم فرمان برده و به بيعتم وفا كرده‌ام!
[ ٤ ]) و پيشواى تو چنين است! «٢»
٢- ٣. تولّى‌ و تبرّى‌
امام حسين (ع) امام حق بود و يزيد، باطل و ستمگر! يك مسلمان متعهد مى‌بايست كه «تولّى» با امام و «تبرّى» از دشمنانش داشته باشد. ياران امام چنين بودند، چون سخنان و رجزهايشان اين را مى‌نماياند:
يزيد بن مظاهر اسدى روز عاشورا راهى ميدان نبرد شد و اين گونه رجز خواند:
انا يَزيدُ و ابى مَظاهر اشجَعُ مِنْ ليث الثّرى مُبادِر
وَ الطَّعنُ عِنْدِى لِلطَّفاةِ حاضِر يا رَبِّ انّى لِلْحُسَين ناصِرْ
وَ لِابْنِ هِنْدَ تارِكُ وَ هاجِر وَ فِى يَمينى صارِمٌ و باتِرْ «٣»
من يزيد، پدرم مظاهر است. از شَرزِه شيران بيشه‌زار شجاع‌ترم. نيزه‌ام براى- در هم كوبيدن- ستمگران آماده است، پروردگارا! من يارى كننده حسينم و از پسر هند- يزيد- رو مى‌گردانم، در حالى كه در دستم شمشيرى بران است.
يحيى بن كثير انصارى در رجز خود، كسانى كه يزيد را از خود راضى و به حسين خيانت كردند، در آتش مى‌داند.
خانُوا حُسَيناً و الحَوادِثُ حُمَّةً وَ رَضُوا يَزيداً و الرِّضا فى النّارِ «١»
بُرَيربن خُضير از امام تقاضا كرد تا با مردم كوفه سخن گويد. وى پس از سخنانى درباره علت نبوت پيامبر، يزيديان را به خاطر بستن آب فرات به روى فرزند پيامبر فرمود:
آيا اين است پاداش محمد رسول خدا (ص)؟ سپاس خداى را كه اين مردم را به من شناشاند خدايا- تو گواه باش- من از كردار زشت‌
مقالات ٨٥٧ ٥٦ - هنر روضه‌خوانى‌
اين گروه بيزارم، خدايا آنها را تا هنگام مرگ گرفتار ساز و بر آنان خشم گير. «٢»
ابوالشعثاء كندى در رجز خويش، هنگام نبرد خود را ياور حسين و دورى گزيده از ابن سعد مى‌داند:
يا رَبِّ انّى للحُسَينِ ناصرٌ و لِابنِ سَعْدٍ تارِكٌ و هاجِرٌ «٣»
در زيارتنامه‌هاى معصومين، بويژه امام حسين (ع) به صورت مكرر به موضوع تولى و تبرى اشاره شده و آن را به عنوان گامى جهت نزديك شدن به خدا به شمار آمده است.
٣- ٣. امر به معروف و نهى از منكر
يكى ديگر از ويژگيهاى سياسى اصحاب امام حسين (ع) اين بود كه آمران به معروف و ناهين از منكر بودند زيرا يكى از انگيزه‌هاى قيام امام حسين عنصر امر به معروف و نهى از منكر بود چنان كه مى‌فرمايد:
اريدُ انْ آمُرَ بِالمَعروفِ وَ انْهى‌ عَن المُنْكَر «٤»
ياران امام حسين (ع) براى بازداشتن يزيديان از منكرى بزرگ چون جنگ با ولى و خليفه خداوند آنها را از عاقبت اين كار هشدار دادند. حبيب بن مظاهر در عصر تاسوعا به آنان گفت:
به خدا بد قومى هستيد آنان كه فرداى قيامت در حالى در پيشگاه خداوند حاضر شوند كه فرزند پيغمبر او را با كسان و خاندان وى و بندگان سحر خيز و ذكر گوى اين شهر كشته باشند! «٥»
حنظله بن اسعد شبامى نيز روز عاشورا نزد امام حسين (ع) آمد و مقابل آن بزرگوار ايستاد.
صورت و سينه خود را سپر شمشيرها و تيرها و نيزه‌ها قرار داد و براى نهى از منكرى چون كشتن امام خويش و عاقبت شوم چنين كارى، اين آيات را تلاوت كرد:
يا قَوْمِ انّى اخَافُ عَلَيكُمْ مِثْلَ يَوْمِ الاحْزَابِ مِثْلَ دابِ قَوْمِ نُوحٍ وَ عَادٍ وَ ثَمُودَ وَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ وَ مَا اللَّهُ يُريدُ ظُلْماً لِلْعِبادِ. و يَا قَوْمِ انِّى اخَافِ عَلَيْكُمْ يَوْمَ التَّنادِ. يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرينَ مَا لَكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ (غافر: ٣٠- ٣٢)
اى قوم! من از- روزى- مثل روز دسته‌ها- ى مخالف خدا- بر شما مى‌ترسم.- از سرنوشتى- نظير