خداوند مؤمنِ داراى عمل صالح را اكرام كرده، حيات جديدى غير از حيات مشترك با ساير مردم به او افاضه مى‌كند. اين حيات يك حيات مجازى نيست، چون آياتى كه به اين حيات پرداخته‌اند آثار حقيقى را بر آن مترتب كرده‌اند.
بنابراين، اين زندگانى، زندگانى حقيقيّى است كه داراى آثار ويژه‌اى است كه خداوند آن آثار را بر آن مترتب نموده است. اين حيات اختصاص به مؤمنانى دارد كه از اعمال صالح برخوردارند.
بنابراين اين حيات، زندگانى نوى است كه از سوى خداوند سبحان به مؤمنان افاضه مى‌شود. «١» اين حيات چنانكه به نص قرآن اختصاص به مردان مؤمن ندارد، اختصاص به فرد مؤمن هم ندارد، بلكه جامعه اسلامى نيز اگر ايمان محور و عامل به واجبات و تارك محرمات باشد و در مسير شريعت اداره گردد نيز تبديل به حيات طيبه اجتماعى و مدينه فاضله اسلامى مى‌شود.
از راه‌هاى كارآمد براى ايجاد و پاسدارى از مدينه فاضله و حيات طيبه اجتماعى همگانى شدن امر به معروف و نهى از منكر در جامعه است. از همين رو، عقل حكم مى‌كند براى رسيدن به حيات طيبه اجتماعى و تأسيس مدينه فاضله اسلامى و حراست و نگاهبانى از آن، امر به معروف و نهى از منكر از غربت درآيد و نظارت همگانى در جامعه اسلامى احيا شود و گسترش پيدا كند. مولاى موحدان، امام على عليه‌السلام ترك كنندگان امر و نهى را مرده‌اى متحرك دانسته، مى‌فرمايد: «مَنْ تَرَكَ انكارَ المُنكَرَ بِقَلبِهِ وَ يَدِهِ وَ لِسانِهِ فَهُوَ مَيِّتٌ بَينَ الاحياءِ.» «٢»
نتيجه:
از بررسى منابع اسلامى و آثار انديشمندان مسلمان در باب امر به معروف و نهى از منكر برمى‌آيد كه دو فريضه بزرگ امر به معروف و نهى از منكر، دو واجب عقلى‌اند. گرچه تعداد عالمان دينى و فقيهان شيعه كه از عقلى بودن اين دو اصل طرفدارى كرده‌اند از طرفداران سمعى و شرعى بودن اين دو اصل كمتر هستند. از آنجا كه بيشترينه دانشمندان اسلامى از نظرگاه نقلى بودن حمايت كرده‌اند، پيرامون مبانى عقلى اين دو واجب به بيان دو قاعده «لطف» و «دفع ضرر» به نحو اجمال اشاره نموده‌اند. اين نوشته در حد توان كوشيده است با تقويت ديدگاه عقلى با مراجعه به آيات و روايات و برخى كتب علماى شيعه تعدادى از مبانى عقلى امر و نهى را استخراج كند. اهم مبانى احصا شده در يك استقراى ناقص عبارتند از: حفظ نظام اجتماعى، دفع ضرر، جلوگيرى از شيوع فساد، منع تسلط اشرار، مصونيت از غضب الهى، پيشگيرى از دگرگونى ارزشهاى الهى و پاسدارى از حيات طيبه اجتماعى و مدينه فاضله اسلامى.