با توطئه و ارعاب او را بر اريكه خلافت نشانده است. بيعت با چنين شخصيت ننگينى به عنوان خليفه مسلمين و صحّه گذاشتن بر خلافت او امرى نبود كه امام حسين (ع) بپذيرد؛ چرا كه حضرت به خوبى آگاه بودند تمام تلاش دستگاه خلافت بنى اميه مبنى بر بيعت گرفتن از ايشان براى يزيد به هدف رسميت و مشروعيت بخشيدن به اسلام اموى است.
حضرت در دوران يزيد بارها با برشمردن شايستگى‌هاى خويش براى زعامت جامعه اسلامى، امويان را به عنوان غاصبين حكومت معرفى نمود و خطر آنها را براى جامعه گوشزد كرد. سخنان، نامه‌ها و ساير اسناد موجود كه كاملًا جهت افشاگرانه و روشنگرانه داشته است، به بهترين شكل دفاع امام حسين (ع) را از مقام رفيع امامت و ولايت روشن مى‌سازد.
ايشان در پاسخ به استاندار مدينه- وليد بن عتبه- كه به درخواست يزيد مى‌خواست امام (ع) را وادار به بيعت با يزيد نمايد، خود را از تبار نبوت و سرچشمه رسالت معرفى كرد و يزيد را مردى ميخواره و خونخوار و فاسق برشمرد و فرمود: «همانند من با همانند او هرگز بيعت نمى‌كند». «١» اين پاسخ امام (ع) به استاندار مدينه به نوعى نقطه شروع نهضت علنى امام (ع) بر ضد يزيد بود.
امام حسين (ع) در پاسخ به مروان نيز كه در پى بيعت گرفتن از امام (ع) بود، فرمود:
«انا للَّه‌و انا اليه راجعون»، اين كلمه استرجاع را در موقع نزول مصيبت و فاجعه مى‌گويند. سيدالشهداء با اين جواب زعامت يزيد را بر جامعه اسلامى فاجعه‌اى بزرگ دانسته و در ادامه مى‌فرمايد: «على الاسلام والسّلام» اين جمله‌اى است كه سرّ قيام و نهضت حسين بن على (ع) را از بطن آن مى‌توان دريافت. يعنى اگر كار به آنجا برسد كه رهبر امت اسلامى و زمامدار مسلمين و به تعبيرى امام مسلمين، مردى شرابخوار، ميمون باز، خوشگذران، عياش و فاسد مثل يزيد بن معاويه باشد، بايد فاتحه اسلام را خواند. «٢» امام حسين (ع) در اين جا به زيبايى دو جريان سلطنت و امامت را از هم مجزا مى‌كند و براى هر يك مختصّات و مدار خاصى تعيين مى‌فرمايد.
حسين بن على (ع) در پاسخ به نامه كوفيان كه اظهار كرده بودند بدون امام هستند، فرمود:
«... به جان خودم كه امام و پيشوا و رهبر مسلمين نمى‌شود مگر آن كسى كه به كتاب خدا عمل كند و انصاف گيرد و مجرى حق باشد و خويشتن را خالص كند.» «٣» شرايطى را كه حضرت در