طبيعت انسان از مشاركت غير در امر مورد علاقه‌اش نفرت داشته باشد. غيرت دينى نيز سبب مى‌شود كه انسان از هر نوع سوء قصد و هجوم مخالفان به دين و ارزش‌هاى مقدس و معتقدات دينى برآشوبد و عكس‌العمل نشان دهد و در دفع تعرّض بكوشد. پيامبر اكرم (ص) مى‌فرمايد:
الغَيرةُ مِنَ الايمان «١»؛
غيرت از ايمان است.
غيرت ورزيدن خلقى ارزشمند و پسنديده و نشانه شخصيت والاى يك انسان محسوب مى‌شود. خداوند نيز بندگان غيرتمند خويش را دوست مى‌دارد:
«انَّ اللَّهُ يُحِبُّ مِن عبادهِ الغَيور.» «٢»
آن حضرت در روز عاشورا خانواده و دختران و خواهر خود را توصيه كرد كه پس از شهادتش گريبان ندرند و چهره نخراشند و آه و زارى و واويلا سر ندهند و پيش دشمنان صدايشان را به گريه بلند نكنند. از غيرت او بود كه در همان حال هم از كار ناجوانمردانه سپاه دشمن برآشفت و اعتراض كرد و تا زنده بود نتوانست تحمل كند كه نامردان به حريم ناموس او نزديك شوند. غيرت دينى او و يارانش نيز زمينه‌ساز آن حماسه بزرگ شد.
٤. عمل به تكليف‌
آنچه خدا و دين به عنوان «تكليف» بر عهده مسلمانان گذاشته‌اند، همواره براى رسيدن به «مصالح» و جلوگيرى از «مفاسد» است. اگر افراد به تكليف خويش عمل كنند، در ابعاد مختلف، جامعه رو به پاكى و تكامل معنوى خواهد رفت. فرهنگ «عمل به تكليف» وقتى در جامعه و ميان افرادى حاكم باشد، همواره احساس پيروزى مى‌كنند. به تعبير قرآن كريم به «احدى الحسنيين» (توبه/ ٥٢) دست مى‌يابند و در مبارزات هم چه كشته شوند و چه به پيروزى نظامى و سياسى برسند، هر دو صورت براى آنان پسنديده است. امامان شيعه، در شرايط مختلف اجتماعى طبق تكليف الهى عمل كردند. حادثه عاشورا نيز يكى از جلوه‌هاى عمل به وظيفه بود. امام حسين (ع) بر اساس فرهنگ عمل به تكليف مى‌فرمايد:
«اگر قضاى الهى بر همان چه كه دوست مى‌داريم نازل شود، خدا را بر نعمتهايش سپاس مى‌گوييم و از او براى اداى شكر، كمك مى‌خواهيم و اگر تقدير الهى ميان ما و آنچه اميدواريم مانع شد، پس كسى كه نيتش حق و درونش تقوا باشد، از حق تجاوز نكرده است.» «٣»
اينها همه نشان دهنده آن است كه امام حسين (ع) خود را بر انجام تكليف الهى مهيا كرده و به نتيجه، هرچه كه باشد راضى بود:
ارجُو ان يَكُونَ خَيراً ما ارادَ اللَّهُ بِنا، قُتِلنا ام ظَفِرنا «٤»؛