تاريخ تمدن اسلامى، نيك مى‌دانند كه غزالى و همفكرانش، در مبارزه با عقايد شيعى- به ويژه فرقه اسماعيليه- از هيچ تلاش و ترفندى دريغ نكردند. آيا اگر نسخه تسامح و مداهنه سود بخش است، او نبايد اين همه در رد روافض و قائلان به امامت، كتاب نمى‌نوشت و آنها را به خليفه عباسى يا سلطان سلجوقى تقديم نمى‌كرد؟
به هر روى، نگارنده نيز بر اين عقيده است كه در حال حاضر هيچ اصل و فرعى، به اندازه حفظ وحدت مسلمين، اهميت و رواج ندارد؛ اما بر اين گمان نيست كه ذكر مصائب امام حسين (ع) و بر پايى مجالس عزادارى در برخى از شكل‌هاى آن، موجب هدم وحدت و از هم گسيختگى شيرازه امت اسلام است.
٣. مخالفت از موضع عرفان‌
گروهى گريه و اقامه مجالس عزا را براى مرده- هر قدر كه بزرگ باشد- انحراف در عقيده مى‌دانند و استدلال مى‌كنند كه چنانچه انسانى از بند تن رست و به جوار حق پيوست، جا دارد كه براى او شادمانى بر پا كرد و وصال او را جشن گرفت؛ زيرا به مرگ يا شهادت، او را به آرزوى ديرينه‌اش، كه همانا اتصال به عالم معنا و آرميدن در جوار حق است، رسانده است؛ چنان كه مسيحيان روز شهادت عيسى (ع) را جشن مى‌گيرند و شادمانى مى‌كنند. اين عمل مسيحيان، نشان مى‌دهد كه آنان شهادت را براى عيسى (ع) خير و موفقيت مى‌دانند، نه شكست و نافرجامى.
سخنگوى اين ديدگاه، در ميان علماى اسلامى، مولوى است. وى در دفتر ششم مثنوى، حكايت شاعرى را نقل مى‌كند كه روز عاشورا وارد شهر حلب شد و چون از آداب و رسوم عزادارى، سنت يا بدعت؟
مردم آن شهر بى خبر بود، از نوحه و عزاى آنان در ماتم حسين (ع) در شگفت ماند. تا اين كه از مردم پرسيد و خواست كه اين بزرگى را كه براى او چنين ماتم گرفته‌اند، به او بشناسانند. قصد شاعر، آن بود كه براى آن عزيز از دست رفته، مرثيه‌اى بسازد. مردم به شاعر غريب گفتند كه امروز، سالروز شهادت حسين بن على (ع) است. مرد شاعر گفت:
او كه قرن‌ها است مرده است؛ گذشته از آن، اگر ماتم مى‌گيريد و عزادارى مى‌كنيد، براى خود كنيد كه او در چنين روزى، شادمانه‌ترين واقعه زندگى خود را تجربه كرده است:
پس عزا بر خود كنيد اى خفتگان‌