حضور زنان و كودكان در كربلا
مسأله قابل بررسى ديگر در حادثه عاشورا اين است كه آيا همراه بردن زنان و كودكان توسط امام حسين (ع) براى آن حضرت واجب بود يا نه؟
در مقام پاسخ بايد گفت: اگرچه شركت زنان در جهاد ابتدايى واجب نيست؛ اما حضور زنان در صحنه نبرد و مشاركت آنان در امور خدماتى، چنان كه در جنگ‌هاى صدر اسلام مرسوم بود، از نظر فقهى بدون اشكال است. ولى در جهاد دفاعى، آن جا كه كيان اسلام به خطر افتد ديگر «مرد بودن» شرط نيست و هر كس در حدّ توان خود بايد در صحنه حضور يابد و خطر را دفع كند.
با توجه به مطلبى كه در شرايط ويژه زمان امام حسين (ع) بيان شد، مى‌توان فهميد در زمان آن حضرت كيان اسلام به طور جدّى به خطر افتاده بود و لازم بود كه هر كس اعم از زن و مرد، پير و جوان، خُرد و كلان، همه در صحنه حضور يابند و به هر وسيله ممكن از كيان اسلام دفاع كنند، هرچند كه اين امر به كشتن، مجروح شدن و اسارت آنان منجر شود.
با توجه به همين مسأله، بيان امام حسين (ع) در همراه بودن زنان و كودكان و اهل بيت خود كه فرمود: «انَّ اللَّهَ شاءَ انْ يَراهُنَّ سَبايا: خداوند دوست دارد آنان را اسير ببيند» قابل تبيين فقهى است كه حضور آنان در چنان شرايطى تكليف بوده است. از طرفى اين گونه نبود كه اهل بيت سيد الشهداء (ع) على رغم ميل باطنى خود و ناخواسته در صحنه حضور يافته باشند و نعوذ بالله ناآگاهانه و به اكراه آمده باشند، بلكه حضورشان عارفانه، آگاهانه و تكليف مدارانه بوده است. به همين جهت است كه در طى مسير اسارت آنچه انجام دادند، همه بر اساس همان تكليف الهى بوده و به روش‌هاى مختلف؛ به مقتضاى شرايط، به دفاع از كيان اسلام پرداخته و نهضت عاشورا را زنده و ماندگار كردند.
نبرد حق و باطل در عاشورا
بحثى ديگر كه مى‌توان در حادثه عاشورا از منظر فقهى مطرح كرد در ارزيابى نبرد و حادثه عاشورا در رويكرد فقهى‌
جنگيدن است؛ به اين معنا كه نبرد عاشورا از ديدگاه فقهى چگونه است؟ آيا مى‌توان در