رفتارهاى مخالفت آميزشان را به طور پنهانى انجام مى‌دادند.
٢- جريان نفاق در عمل به پايان رسيد و حضورش در صحنه‌هاى سياسى و اجتماعى زوال يافت.
آرى بلافاصله پس از رحلت پيامبر (ص) و تشكيل سقيفه و انتشار نتايج آن، ديگر آن رفتارى كه منافقان در دوران پيامبر (ص) داشتند، به چشم نمى‌خورد؛ و اين جريان بزرگ و خطرناك اجتماعى، يكباره پنهان گرديد. به راستى چه شد، جريانى كه روزى از چنان نيرويى برخوردار بود كه پيش از جنگ احد سيصد تن از سپاه نهصد يا هزار نفرى اسلام را از ورود به ميدان نبرد باز داشت؛ و در ديگر رويدادها نيز مواضع زشت و ذلت‌بارش را اعلام مى‌كرد و تا واپسين روزهاى زندگانى پيامبر (ص) مكرورزى و دسيسه‌چينى مى‌كرد، يكباره پنهان گرديد؟ دليل اين كه پنهان شدند چه بود؟ و چرا ديگر از آنها خبرى نمى‌رسيد؟
در اين جا سه احتمال وجود دارد:
نخست اين كه بگوييم همه افراد يا رهبران و اعضاى فعال آن پيش از رحلت پيامبر (ص) نابود يا يكجا كشته شدند. مفهوم چنين احتمالى اين است كه بگوييم اين جريان به طور كامل از ميان رفت يا اين كه رحلت پيامبر (ص) موجب فلج شدن كامل آن گرديد. ولى تاريخ سيره نبوى چنين احتمالى را تأييد نمى‌كند و به طور كامل آن را مردود مى‌شمارد.
دوم اين كه بگوييم بلافاصله پس از رحلت پيامبر (ص) و بر اثر اين مصيبت جانكاه، منافقان به شدّت تكان خوردند و به خود آمدند و چنان متأثر شدند كه يكباره به خدا روى آوردند و توبه كردند و همگى خالصانه ايمان آوردند؛ و به اين ترتيب اسلامشان نيكو گرديد. ولى تاريخ حوادث پس از درگذشت پيامبر (ص)، اين احتمال را نيز به طور كامل مردود مى‌شمارد.
احتمال سوم اين است كه بگوييم پس از رحلت پيامبر (ص)، جريان نفاق، زمام امور را خود به دست گرفت، يا اين كه دست كم با اولياى حكومت، به طور پنهانى به اين تفاهم رسيد كه مخالفت نورزد و آشوب و ناامنى ايجاد نكند، با اين شرط كه آنچه موجب تأمين امنيت آنان مى‌شود نيز پذيرفته شود. يا اين كه پس از درگذشت پيامبر خدا (ص) و پس از تشكيل سقيفه جريان اسلام و جريان نفاق در يك مجرا و راستا قرار گرفتند و بدون عهد و پيمان و به صورت خودجوش به صلح رسيدند و به اين ترتيب برخورد و تعارض و مخالفت از ميانشان رخت بربست!
بى‌ترديد انديشه‌ورزى و ژرف‌نگرى لازم در رويدادهاى پايان دوران پيامبر (ص) و آشوب‌هايى كه بلافاصله پس از رحلت ايشان برپا شد، ما را به اين مطلب رهنمون مى‌گردد كه آنچه روى داد از چارچوب احتمال سوم بيرون نيست.