ورزيدند. امام حسين نيز در جريان آفرينش قيام كربلا و حادثه حماسه‌اى عاشورا دو كار محورى و بنيادين را انجام داده‌اند:
الف) تحليل روشن و آگاهى بخشى از وضعيت جامعه اسلامى و موقعيت خليفه مسلمين.
ب) روشنگرى شفاف و بصيرت آفرينى تمام عيار نسبت به انگيزه‌ها و فلسفه قيام و نهضت خود.
امام چه در مخالفت با معاويه و نامه‌هايى كه به او نوشت و با وضع موجود مسلمين و حاكميت جامعه اسلامى‌درافتاد و چه در جريان مواجهه با يزيد بن معاويه كه يك نهضت اصلاحى و قيام احياگرانه را در پيش گرفت به صورت بسيار روشن، منطقى، هوشمندانه، صادقانه اهداف، رويكردها، روش‌ها و حتى محصول و بازخوردهاى قيام خويش را تبيين ساختند و در قالب همان سخنان، نامه‌ها و خطبه‌ها تحليل خويش از موقعيت امت نبوى و آينده جهان اسلام را تصوير و تفسير نمودند كه به واقع بايد گفت حكيمانه نهضت اصلاحى‌اش را در مؤلفه‌ها و پارادايم‌هاى ذيل جامع و مانع تعريف كردند:
الف) هدف: امام هدف از قيام خويش را زنده كردن اسلام ناب و تماميت و هويت تفكر و معرفت اسلامى و تحقق احكام شريعت ناب محمدى معرفى كردند و احياى قرآن و سنت حيات بخش پيامبر و عترت طاهره‌اش را نشانه رفتند. چنانكه در نامه رسمى خود به مردم بصره نوشته‌اند: «أنا ادعوكم الى كتاب الله و سنة نبيه، فان السنة قد اميتت و ان البدعة قد احييت ...» «١» من شما را به كتاب خدا و سنت پيامبر او فرامى خوانم، زيرا سنت پيامبر ميرانده شده و بدعت به جاى سنت و كژراهه به جاى صراط مستقيم قرار گرفته است.
و در نامه به رؤساى كوفه نيز مرقوم داشته‌اند: «فلعمرى ما الامام الا الحاكم بالكتاب و القائم بالقسط، الدائن بدين الحق، الحابس نفسه على ذات الله ...» «٢»
ب) رويكرد و منظر: امام رويكرد خويش را در احياى قرآن و سنت يا نيل به هدف را نيز سيره نبوى معرفى كرد تا نقد و نفى مكانيسم و روش‌هاى نادرست موجود و معهود نيز باشد چنانكه نوشته‌اند: «و اسير بسيرة جدى و أبى» «٣» به تعبير استاد شهيد مطهرى كتاب و سنت قانون است، زيرا دستورات مكتب در كتاب و سنت بيان شده است و طرز اجراء و پياده كردن مى‌خواهد. روش اجرا و روش حركت دادن مردم براساس كتاب و سنت را «سيره» مى‌گويند ... روش رهبرى به متن قانون مربوط نيست. به كيفيت رهبرى مردم، به اختياراتى كه يك رهبر دارد مربوط مى‌شود. «٤» پس امام قيام را از منظر نبوى و علوى و سنت و سيره آنها مى‌ديد.