به حدّى بود كه از خداوند براى خود تقاضاى مرگ مى‌نمود! «١»
اين وضعيت بعد از شهادت حضرت امير (ع) و دوران امام حسن (ع) نيز ادامه داشت.
در عصر امامت امام حسين (ع) و بعد از مرگ معاويه، كوفيان براى آنكه از ذلت تحميلى امويان رهايى يافته و انتقام خويش را از آنان بستانند، در يك حركت احساسى ولى محاسبه نشده، طىّ نامه‌هاى گسترده به امام حسين (ع) از او خواستند كه رهبرى سياسى آنان را بپذيرد و زمينه تحقق حكومت صالحان را در جامعه اسلامى فراهم كند. ولى بعد از مدتى آنگاه كه در برابر تهديدات حكومت مركزى- شام- و مكر و خشم ابن زياد قرار گرفتند، تغيير موضع داده و خود از سپاهيانِ دشمنانشان قرار گرفتند و حتى برخى در به شهادت رساندن آن حضرت نيز شركت كردند.
بعد از فاجعه كربلا نيز كوفيان براى چندمين بار در تناقضى ديگر به ياد كشتگان فاجعه كربلا، اشكها ريخته و در صدد انتقام از قاتلانشان برآمدند.
در تحليل اينكه چرا كوفيان رفتارهايى اين چنين ناهمگون از خود بروز مى‌دادند، بايد گفت: اينان به رغم عشق و محبّت به دين و اهل بيت (ع)، از دو عنصر منفى و شكننده نيز برخوردار بودند: سطحى نگرى در شناخت دين و سطحى نگرى در شناخت دشمن.
الف- سطحى نگرى در شناخت دين‌
دين، حقيقتى است كه هرگاه به درستى شناخته نشود، خسارتش به انسان و جامعه، بيش از خسارت بى‌دينى خواهد بود. زيبايى و طراوت دين آنگاه بروز مى‌يابد كه بدان نگاه عمقى و جامع داشته و به تمامى آن عمل گردد. بى ترديد خسارتى كه از ناحيه خوارج به اسلام و جامعه اسلامى وارد گرديد، به مراتب بيشتر از خسارت كسانى بود كه به طور علنى در برابر جبهه حق مى‌ايستادند.
اغلب كوفيان انسانهايى بودند با نگرش سطحى به دين، به گونه‌اى كه در نظر آنان، دين اصالت نداشت. از منظر ايشان دين تا زمانى قابل دفاع و حمايت بود كه به دنياى انسان آسيب نزند؛ از اين رو در تعارض بين دين و دنيا، حق تقدم با منافع دنيوى بود. مؤيّد اين خصيصه منفى در بينش و رفتار كوفيان، سخن بلند امام حسين (ع) است كه در توصيف دينداران جامعه عصر خويش فرمود:
النَّاسُ عَبيدُ الدُّنيَا وَ الدّينُ لَعِقٌ عَلى‌ ألْسِنَتِهِم يَحوطُوتَهُ مَادرّت إليه مَعَايِشُهم فاذا مُحِصّوا بالبَلاءِ قَلَّ الدّيانون «٢»