چيستى اصلاح‌
اصلاح به معناى سامان دادن، بهينه ساختن و به نيكى در آوردن است. اصلاح در مقابل افساد است. افساد يعنى نابسامانى ايجاد كردن و از حالت تعادل بيرون بردن؛ اصلاح و افساد دو صفت متقابل و متضاد هستند. شهيد مطهرى مى‌فرمايد:
«افساد و اصلاح از زوجهاى متضاد قرآن است. زوجهاى متضاد يعنى واژه‌هاى اعتقادى و اجتماعى كه دو به دو در برابر يكديگر قرار گرفته‌اند و به كمك يكديگر بهتر شناخته مى‌شوند؛ از قبيل توحيد و شرك، ايمان و كفر، ... و غيره. برخى از اين زوجهاى متضاد از آن جهت در كنار يكديگر مطرح مى‌شوند كه يكى بايد نفى و طرد شود تا ديگرى جامه تحقق بپوشد، اصلاح و افساد از اين قبيل است.»
واژه اصلاح نيز در مقابل افساد است. افساد يعنى نابسامانى ايجاد كردن و از حالت تعادلى بيرون بردن، در مقابل اصلاح كه به‌معنى سامان دادن، بهينه ساختن وبه نيكى‌در آوردن است.
مانند: «الَّذِينَ يُفْسِدُونَ فِى الْارضِ وَ لَا يُصْلِحُونَ» و نيز: «وَ اللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ» «١» چنان كه مصلحان را در مقابل مفسدان قرار داده و مى‌فرمايد:
امْ نَجْعَلُ الَّذِينَ امَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِى الْارْضِ» «٢»
از اين رو، مرحوم علامه طباطبايى مى‌فرمايد:
«فساد عبارت است ازتغيير دادن هرچيزى از آنچه طبع اصلى آن‌اقتضا دارد واصلاح، باقى ماندن هر چيزى است به مقتضاى طبع اصليش تا آنچه خير و فايده در خور آن است بر آن مترتب گردد، بدون آنكه به خاطر فسادش چيزى از آثار نيك آن تباه گردد.»
البته با توجه به مفهوم وسيع «فساد» كه هر گونه‌
مقالات ١٣٠ ٢ - براندازى حاكميت طاغوت ..... ص : ١٢٩
«خروج از حد اعتدال» را شامل مى‌شود، اين وسعت كاملًا قابل درك است و اين معناى وسيع قابل تقسيم به حوزه‌هاى مختلف است؛ مثلًا هر گونه سوء استفاده از موقعيت يا قدرت اجتماعى از سوى كارگزاران حكومتى فساد سياسى است، و هر گونه ارتشاء و اختلاس و احتكار و تقلب در اموال عمومى، فساد اقتصادى است. در بيشتر جوامع، زمينه فساد از نظر اقتصادى فقر است و از نظر سياسى حكومت استبدادى است و از نظر اجتماعى و فرهنگى، تقليد از ديگران و ناديده گرفتن ارزشهاى اصيل آن جامعه است، و قرآن كريم آمده تا زمينه‌ها، بسترها و خاستگاه‌هاى بروز و تكثير فساد را در همه ابعاد از بين ببرد. هر قدر دامنه فساد وسيع‌تر باشد، اصلاحات نيز بايد دامن گسترتر و فراگيرتر باشد. مفاسد پديد آمده گاه جزئى است و با تذكرى رفع مى‌شود و گاه عميق و با اثر تخريبى زياد. راه اساسى فسادزدايى نيز اقدامهاى اصلاحى اساسى براى باز گرداندن حكومت و جامعه به رفتار عادلانه و اجراى دقيق قانون و عمل به كتاب و سنت است. اين نوعى حركت اصلاحگرانه است كه امام حسين (ع) نيز در نهضت خويش آن را دنبال مى‌كرد.