جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم

مقدمۀ ناشر

پيشگفتار

اهميّت و نياز به جدل

جدل در لغت

تعريف اصطلاحى جدل

بخش اوّل راههاى پرورش مفاهيم

1 - تعريف

2 - توصيف

3 - استدلال

بخش دوم تفاوتها، علل، فوايد و ابزار جدل

جدل، مناظره و محاوره

تفاوت مناظره و جدل

فطرى بودن جدل

تفاوت برهان و جدل

علل و اسباب استفاده از جدل

فوايد جدل

ابزار و امور لازم براى جدل

بخش سوّم مبادى و مقدمات جدل

1 - قضاياى مشهوره

2 - قضاياى مقبوله

3 - قضاياى مسلّمه

بخش چهارم اقسام جدل

1 - جدال احسن

2 - جدال حسن

3 - جدال قبيح

غرور آفت مناظره

مراء (ستيزهجويى)

نمونه عرفى ستيزهجويى

زبانهاى جدال و بركات خوددارى از ستيزهجويى

خصومت و جدل ناپسند در كلام راغب

بنا و ساختن سختتر از خرابى است

اقسام مِراء و ستيزهجوئى در كلام امام حسين

بخش پنجم راههاى دعوت در قرآن

1 - حكمت و موارد آن در قرآن

2 - موعظه حسنه

3 - جدال احسن

بخش ششم عناوين كاربردى در جدل

مجيب و سائل در جدل

2 - موضع

بخش هفتم آداب جدل

آداب مشترك بين طرفين در جدل و مناظره

آموزش آداب و روش مناظره و جدل به مجيب

روش هاى مقاومت مجيب در مقابل سائل

آموزش آداب و روش مناظره به سائل (معترض)

راههاى اعتراف گرفتن از مجيب (مدافع و محافظ عقيده و انديشه)

بخش هشتم نمونههايى از برهان در قرآن

1 - برهان تمانع

2 - برهان فطرت

3 - برهان نظم

4 - برهان عليّت (صدّيقين)

بخش نهم روشها و فنون جدل

1 - السّبر والتقسيم (علت يابى)

2 - القول بالموجب

3 - التسليم

4 - اَلاِسجال

5 - الانتقال

6 - المناقضة

7 - مجاراة الخصم

8 - الجدل الحسّى و التّجربىّ

نمونههائى از جدل در قرآن

بخش دهم جدال با منكران

1 - جدال و مناظرۀ قرآن با منكران خدا و توحيد

2 - جدال و مناظره قرآن با منكران نبوّت

3 - جدال و مناظره قرآن با منكران معاد

4 - جدال و مناظره قرآن با منكران وحى و قرآن

بخش يازدهم كاربرد جدل و موارد آن در قرآن

مجادله در آيات الهى

جدال با پيامبر

مجادلۀ شياطين

جدال احسن با اهل كتاب

مجادلۀ در اسماء

انسان بيشترين مجادل

جدال بدون علم

مجادله ابراهيم با ملائكه دربارۀ قوم لوط

ضرب المثل به عيسى ابن مريم از روى جدل

مجادله و گفتگوى زن خوله با پيامبر

مجادلۀ كافران دربارۀ خدا

مجادله در آيات الهى

مجادلۀ كافران با پيامبر

مجادله دربارۀ حق

مجادله و مناظره ابراهيم خليل با بتپرستان

بخش دوازدهم نمونهاى از جدال احسن در روايات

فهرست منابع و مآخذ

جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٦١ - اقسام مِراء و ستيزهجوئى در كلام امام حسين

٢ - يا آنكه شما و طرف سخنت از موضوع مورد بحث چيزى نمى‌دانيد و هر دو از آن بى‌اطلاعيد در اين صورت شما با بحث و جدلِ بى‌مورد، نادانى خود را آشكار مى‌سازيد و از روى جهالت با يكديگر مخاصمه مى‌كنيد.

٣ - يا اينكه تو از مطلب مورد بحث با خبرى و طرف مقابلت از آن چيزى نمى‌داند در اين صورت با ادامه بحث به رفيق خود ستم روا مى‌دارى، زيرا مى‌خواهى لغزش او را آشكار سازى و با سخنان خود وى را خجالت‌زده و شرمنده سازى.

٤ - يا اينكه طرف بحثت مطلب را مى‌داند و صحيح مى‌گويد و تو نمى‌پذيرى در اين صورت حرمت او را رعايت نكرده‌اى و به قدر و منزلتش در سخنِ حقّى كه مى‌گويد ارج ننهاده‌اى و در هر چهار صورت بحث و جدال خصومت‌انگيز، فاسد و باطل است و افراد با فضيلت هرگز مرتكب آن نمى‌شوند و بطور كلى كسى كه در بحث و گفتگو انصاف مى‌دهد، حق را قبول مى‌كند و مِراء و جدال را ترك مى‌گويد با اين عمل ايمان خود را محكم و مصاحبت دينى خود را نيكو ساخته و عقل خويش را از تيرگى و نادانى محفوظ داشته است.