جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٤٣ - ١ - قضاياى مشهوره
زمان خاصى دارد مثل اينكه بين مردم در زمانهاى قبل مشهور بود كه رها كردن شارب و سبيل بزرگى را به جهت تقليد از پادشاهان نيكو مىدانستند و وقتى اين تقليد از بين رفت اين عادت هم زايل شد.
براى جدل فقط مشهورات حقيقه صلاحيت دارند و مشهورات ظاهريه در صفت خطابه بكار مىرود و شبيه به مشهورات در باب مغالطه كاربرد دارد.
اقسام مشهورات و اسباب شهرت
قضاياى مشهوره به لحاظ اختلافِ اسبابِ شهرت، بر شش قسم است:
١. «واجبات القبول»، --- ٢. «تأديبات الصّلاحيه»،
٣. «خُلقيّات»، --- ٤. «انفعاليّات»،
٥. «عاديّات» --- ٦. «استقرائيات».
الف - واجبات القبول
آنهايى هستند كه حقِّ جلى و آشكارند و سبب شهرت آنها همين حق و روشن بودن آنها است مثل اَوَليّات و فطريات كه همه به آنها اعتراف دارند مانند «اَلنّقيضانِ لايَجْتَمِعانِ وَلايَرْتَفِعانِ» - والضِّدانِ لايَجْتَمِعانِ وَيَرتَفعان». دو چيزى كه نقيض يكديگر هستند با هم جمع نمىشوند و هر دو رفع نمىشوند - \مانند وجود و عدم \ هستى و نيستى و نور و ظلمت. دو چيزى كه ضد يكديگرند با هم جمع نمىشوند ولى ممكن است هر دو نباشند - \مثل ايستادن و نشستن يك فرد در يك زمان.
ب - تأديبات الصّلاحيه (مصالح همگانى)
كه به آنها محمودات و آراء محمودة مىگويند - مانند حُسن عَدل و قبحِ ظلم كه مصلحت عامّه قضاوت مىكند به پسنديده بودن آن به اعتبار اينكه حفظ نظام و بقاء نوع وابسته به آن است.
پ - خُلقيّات
مثل حكم به واجب بودن محافظة بر حرم و وطن و مثل حكم به حسن شجاعت و