جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ١٠٠ - ٣ - برهان نظم
و از او كمك مىخواهد و تنها او است كه مىتواند نجاتش بدهد و او را از اين ورطۀ هولناك برهاند، آن حقيقت، آن قدرت آن تكيهگاه اميد، آن چيزى كه دل با التماس به او مىنگرد «خدا» است.
٣ - برهان نظم
از راه نظم و نظام دقيق و حساب شدهاى كه بر جهان هستى حاكم است و هر موجودى اعم از جاندار و بىجان در دستگاه گستردۀ آفرينش با برنامهاى خاص هدف معيّن و مشخصى را با درك و شعور، دنبال مىكند و اينهمه شگفتيهايى كه مشاهده مىشود انسانِ دانا را متوجه مىكند، ناظمى آگاه و زنده و قدرتمند بر زمين و آسمان حكومت مىكند و اداره نظام آفرينش را بعهده دارد و اينهمه دقت ونظم و ترتيب اتفاقى نيست. در اين زمينه آياتى از قرآن كريم را ذكر مىكنيم.
[١] - (إِنَّ فِي خَلْقِ اَلسَّماواتِ وَ اَلْأَرْضِ وَ اِخْتِلافِ اَللَّيْلِ وَ اَلنَّهارِ وَ اَلْفُلْكِ اَلَّتِي تَجْرِي فِي اَلْبَحْرِ بِما يَنْفَعُ اَلنّاسَ وَ ما أَنْزَلَ اَللّهُ مِنَ اَلسَّماءِ مِنْ ماءٍ فَأَحْيا بِهِ اَلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ بَثَّ فِيها مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَ تَصْرِيفِ اَلرِّياحِ وَ اَلسَّحابِ اَلْمُسَخَّرِ بَيْنَ اَلسَّماءِ وَ اَلْأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ).١
خداوند در اين آيه شريفه از راه دعوت به نظر و مطالعه در نظام آفرينش و نعمتهاى فراوان آن و آثار توحيد و قوانين دقيق و منظمى كه بر جهان حاكم است، استدلال مىكند بر وحدانيت و يگانى و قدرت خودش و با دعوت به تعقل و تفكر راه انكار را بر همگان مىبندد.
[٢] - (إِنَّ فِي خَلْقِ اَلسَّماواتِ وَ اَلْأَرْضِ وَ اِخْتِلافِ اَللَّيْلِ وَ اَلنَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي اَلْأَلْبابِ)٢.
[١]- بقره، آيه ١٤٦.
[٢]- آل عمران، ١٩٠.