آرامبخش دل داغديدگان (ترجمه مُسكّن الفؤاد شهيد ثاني) - جناتي، حسين - الصفحة ١٠٣ - صبر و يقين از ارزنده ترين چيزها است
حظّه منهما لم يبال ما فاته من قيام اللّيل و صيام النّهار و لئن تصبروا على مثل ما انتم عليه احبّ الىّ من ان يوافينى كلّ امرء منكم بمثل عمل جميعكم و لكنّى اخاف ان تفتّح عليكم الدّنيا بعدى فينكر بعضكم بعضا و ينكركم اهل السّماء عند ذلك فمن صبر و احتسب ظفر بكمال ثوابه ثمّ قرأ (ما عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ وَ لَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا)[١]» «پيامبر خدا ٦ فرمود: از كمياب ترين چيزهايى كه به شما داده شد يقين و صبر است (يعنى يقين و صبر در بين شما از هر چيز كمتر است) و هر كس حظ و بهرهاى از اين دو به او رسد باك نداشته باشد از آنچه از بيدارى شبها و روزه روزها از او فوت شود (يعنى اگر از يقين و صبر برخوردار باشد و لو اين كه به شبزندهدارى و مناجات با خدا و روزههاى مستحبى موفق نشود غصه نخورد) و اگر شما بر آنچه هستيد صبر كنيد (در برابر فقر و بىچيزى تحمل نماييد) در نزد من بهتر است از اين كه هر يك از شما به اندازه همه، عمل انجام دهد (يعنى هر يك از شما به اندازه عبادات همه شما عبادت كند) ولى مىترسم بعد از من دنيا بر شما گشوده شود آنگاه يك ديگر را انكار نماييد. (يعنى به خاطر تعلق و دلبستگى[٢] به دنيا به هم بدبين شويد و بر
[١] - مستدرك الوسائل، ج ٢، ص ٤٢٥
[٢] - آيا دنيا و علاقه به آن مذموم است؟
در اين زمينه چند نظر و فكر وجود دارد.
١ عدهاى دنيا را ذاتا بد و بىارزش و شر مىدانند بديهى است كه اين نظريه با توحيد و حكمت خداوند سازگار نيست.
٢ عدهاى ديگر مىگويند: خود دنيا بد نيست ولى محبت و علاقه به دنيا بد است و اين نظريه نيز هر چند خيلى معروف و مشهور است ولى بىاشكال نيست و با بيانات خود قرآن وفق نمىدهد زيرا بدون شك محبت و علاقه به دنيا يك چيز طبيعى و فطرى است و چيز فطرى خدادادى چگونه ممكن است بد و مذموم باشد و گذشته از اين علائق به دنيا و اشياى آن قابل قلع و قمع كردن و ريشه كن نمودن نيست و تازه اگر فرضا بشود آن را ريشه كن نمود صد در صد به ضرر بشر است درست مثل اين است كه عضوى از اعضاى او را مانند دست، پا، چشم، بينى قطع كنند.
٣ آنچه را كه قرآن مذموم مىشمارد علاقه به معنى بسته بودن و دلخوش بودن و قانع بودن و رضايت دادن به امور مادى دنيوى است زيرا فرق است بين علاقه به مال و فرزند و ساير شئون زندگى دنيوى و بين قانع بودن و رضايت دادن و غايت آمال قرار دادن اينها.
در حقيقت تعليمات دينى نيامده است كه اين علائق را سركوب كند بلكه آمده است كه به وسيله اين علائق شعورهاى عالى ترى را در انسان بيدار كند و چون آن شعورها عالىترند و از مقام عالى انسان سرچشمه مىگيرند ديرتر بيدار مىشوند و احتياج به تحريك و احيا و بيدار كردن دارند، آن شعورها مربوط به معنويات است.
هر علاقه اى چشمه اى است از روح انسان كه باز مىشود و جارى مىگردد. و مقصود دين بستن چشمههاى محسوس مادى نيست بلكه مقصود باز كردن و كوشش براى جارى ساختن چشمههاى ديگر است، يعنى چشمههاى معنويات.
با يك مثال ساده مطلب را توضيح مىدهيم: مثلا انسان فرزند خود را به مدرسه مىفرستد، وقتى مىبيند آن بچه تمام علاقه و همتش به بازى و شكم خوارگى است ناراحت مىشود و او را مورد سرزنش قرار مىدهد و او را بازيگوش و شكم خوار مىخواند، و با اين عناوين او را ملامت مىكند، زيرا ميل دارد كه در آن بچه علاقه به درس و كتاب خواندن و نوشتن پيدا شود، به علاوه احتياج به تحريك و تشويق دارد غريزه علم در هر بشرى هست در عين حال بايد آن را تحريك كرد ولى اين دليل نيست كه پدر مىخواهد فرزندش اساسا رغبتى به بازى و غذا نداشته باشد، اگر روزى احساس كند كه ميل به بازى يا به غذا از بچه سلب شده فوق العاده ناراحت مىشود و آن را دليل بر يك نوع بيمارى مىگيرد و به طبيب مراجعه مىكند زيرا مىداند بچه سالم در عين حال كه بايد به مدرسه و كتاب علاقه داشته باشد، بايد نشاط داشته و به موقع غذا بخورد پس وقتى كه پدر فرزند را به عنوان بازيگوش يا شكمو ملامت مىكند در حقيقت از حصر انحصار علاقه او به بازى يا خوردن نالان است( اقتباس از سخنان شهيد مطهرى تحت عنوان نظر دين در باره دنيا)