پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٢٥ - عوامل تسريع در سقوط دولت اسلام

جلوه‌گر مى‌گرديد.

ائمه عليهم السّلام همچنين در زمينه تربيت اعتقادى، اخلاقى و سياسى امت نيز نقش فعال و مستمرى داشتند، اين رسالت با تربيت اصحاب دانشمند و به وجود آوردن كادر علمى و شخصيت‌هايى كه براى جامعه نقش الگو داشته باشند عملى شد، كسانى كه به انتشار بيدارى و فكر اسلامى، پاسخ‌گويى به شبهاتى كه در طول زمان در زمينه فهم رسالت و شريعت پيدا مى‌شد و روبرو شدن با جريان‌هاى فكرى منحرف وارداتى، جريان‌هاى منحرف سياسى و شخصيت‌هاى به ظاهر علمى منحرفى كه آلت دست و تأييدكننده حكومت حاكمان منحرف بودند، همت گماشتند.

آنان براى رهبرى منحرفى كه قدرت را در دست داشت جايگزين مناسبى از جهت فكرى، اخلاقى و سياسى ارائه كردند كه در رهبرى مشروع اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السّلام ظهور و بروز پيدا مى‌كرد اين اشخاص ميزان شناخت مردم از اهل بيت عليهم السّلام و ايمان امت نسبت به آنان را افزايش داده و آنان را به امامت و رهبرى ائمه عليهم السّلام برمى‌انگيختند.

علاوه‌براين امور، وارد شدن خود ائمه عليهم السّلام به عرصه زندگى عموم مردم و ارتباط مستقيم با آنان و ايجاد رابطه عاطفى با قشر وسيعى از مسلمانان خود عامل مضاعفى در اين راه بود.

رهبرى مردمى فراگيرى كه اهل بيت عليهم السّلام قرنها از آن بهره‌مند بودند تصادفا يا به واسطه انتساب به پيامبر به وجود نيامده بود، چراكه بسيار بودند افراد ديگرى از منسوبان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كه از چنين جايگاهى برخوردار نگرديدند، زيرا امت اسلام منزلت رهبرى خود را مجانى به كسى نداده و تا كسى در عرصه‌هاى مختلف مشكلات، غم‌ها و مسائل مورد توجه مردم از خود