پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٣٣ - بخش دوم ويژگىهاى عصر امام سجاد عليه السلام

اين شهر جلوگيرى نمى‌كردند[١].

ابو يوسف به يكى از مردم مدينه گفته است: اى اهل مدينه برخورد شما با غنا تعجب‌آور است كه همه اقشار شما از شريف و پست از آن ابايى نداريد[٢]!!.

آورده‌اند كه چون عقيق آواز سر داده و نوازندگان شروع به نواختن مى‌كردند، در مدينه هيچ مرد و زن جوان و پيرى نبود مگر اينكه به بيرون منزل توجه مى‌نمود تا صداى غنا را بشنود[٣].

آرى در تمدن آن روز مدينه پيامبر كه يكى از شهرهاى عمده مملكت اسلامى به شمار مى‌رفت به صورت يكى از مراكز غنا و آموزشگاه برجسته‌اى براى تعليم كنيزكان آوازخوان درآمده بود[٤]، در حالى‌كه دين اسلام با لهو و هرزه‌گرايى مخالفت داشته و انسان مسلمان را براى آبادانى زندگى دنيا و آخرت به زندگى آميخته با كوشش و جديت، اعمال نيكو، پيشى گرفتن در خيرات، صعود بر قله‌هاى كمال و استفاده بهينه از بر لحظات گرانبهاى زندگى و نگاهبانى از تباه شدن آن‌ها فراخوانده است.

جوّ علمى دوران امام سجاد عليه السّلام نيز به تمام معنى فلج بود، چراكه خط سياسى دولت اموى از آغاز بر خشكاندن ريشه دانش، دور كردن بيدارى و فرهنگ از زندگى مردم و درافكندن آنان در پرتگاه عميق نادانى تمركز يافته بود، زيرا بروز بيدارى همگانى و پخش شدن دانش ميان مسلمانان تهديد كننده مصالح و موجب عدم پايندگى حكومت آنان بود، حكومتى كه از زمان‌

[١] . اغانى ٨/ ٢٢٤.

[٢] . عقد الفريد ٣/ ٢٣٣.

[٣] . عقد الفريد ٣/ ٢٤٥.

[٤] . ر. ك: اغانى ٢/ ٢٢٦، ٣/ ٣٠٧، ٤/ ٢٢٢، ٦/ ٢١، ٧/ ٣١٦ و ٣٣٢، ٨/ ٢٢٧، ١٠/ ٥٧ و الشعر و الغناء فى المدينة و مكة/ ٢٥٠.