پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢١ - خطر اول گشوده شدن مرزهاى فرهنگى جامعه اسلامى به روى فرهنگهاى گوناگون

اثر رواج سكه‌هاى ضرب‌شده در روم در بازار اسلام ايجاد شده، و باعث جرأت پادشاه روم بر تهديد و خوار كردن مسلمانان گرديده بود به امام سجاد عليه السّلام متوسل شده و از آن حضرت طلب يارى كرد.

* تقدير چنان بود كه پس از شهادت پدر، مسئوليت رهبرى روحى جامعه به امام سجاد عليه السّلام برسد، آن حضرت در نيمه دوم قرن اول هجرى به انجام چنين مسئوليتى همت گماشت، برهه‌اى كه از حساسترين دوران‌هاى تاريخ اسلام در آن زمان بود در آن سالها جامعه هنوز تحت تأثير موج عظيم فتوحات اسلامى بود، موجى كه با عظمت معنوى و حماسه‌هاى نظامى و اعتقادى خود تخت‌وتاج قدرتهاى مسلط آن عصر چون كسرى و قيصر را متزلزل ساخته و ملت‌هاى مختلفى را با سرزمينهاى پهناور به اين دولت و دين جديد ملحق كرده بود، فتوحاتى كه در طول پنجاه سال مسلمانان را بر قسمت اعظم دنياى متمدن آن روزگار حاكم ساخته بود.

* امت اسلام در روزگار امام سجاد عليه السّلام با دو خطر عمده مواجه بودند:

خطر اول [گشوده شدن مرزهاى فرهنگى جامعه اسلامى به روى فرهنگ‌هاى گوناگون‌]

اولين خطرى كه جامعه اسلامى را تهديد مى‌كرد گشوده شدن مرزهاى فرهنگى جامعه اسلامى به روى فرهنگ‌هاى گوناگونى بود كه از سرزمين‌هاى فتح‌شده به سوى جامعه اسلامى سرازير شده و ممكن بود ذوب شدن و از دست دادن اصالت امت اسلام را در پى داشته باشد، چنين عصرى نياز مبرمى به يك حركت علمى داشت تا اصالت فكرى و شخصيت ممتاز تشريعى امت اسلام را كه برگرفته از قرآن و سنت بود در برابر فرهنگ‌هاى نوظهور تحكيم و تأييد كرده و با كاشتن بذر اجتهاد شخصيت امت اسلام را اصالت بخشد.