پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٠٢ - ويژگى آزاد كردن بردگان در زندگانى امام سجاد عليه السلام

شهادتين جارى مى‌شد اما رفتارشان مخالف احكام و آداب اسلام بود.

٤. از آنجا كه بردگان از كشورهاى غير مسلمان آورده مى‌شدند پراكنده شدن آن در مملكت اسلام بدون تربيت صحيح اسلامى آنهم در حجم زياد به شيوع بيهودگى و فساد منجر مى‌گرديد كه دولت ستمگر اموى نيز در پى همين بود.

اما نكاتى كه در اين موضوع به خود امام سجاد عليه السّلام مربوط مى‌شود:

١. هيچ‌كدام از غلامان و كنيزانى كه امام عليه السّلام آن‌ها را خريدارى مى‌فرمود بيش از يك سال نزد آن حضرت باقى نمى‌ماندند و ايشان به بهانه‌هاى مختلف و در مناسبت‌هاى گوناگون آن را آزاد مى‌كرد، نتيجه مى‌گيريم كه امام احتياج به خدمت آنان نداشته و هدف از خريدن آن چيز ديگرى بوده است.

٢. امام عليه السّلام با بردگان رفتارى غير از آنچه معمولا با بردگان انجام مى‌شود داشت، او با آنان رفتارى انسانى و نمونه داشت و اين رفتار، محبت اسلام و اهل بيت عليهم السّلام را در دل آنان زياد كرده و آنان را به داشتن كرامت اخلاقى تشويق مى‌نمود.

٣. امام سجاد عليه السّلام به بردگان احكام مى‌آموخت و آنان را با مسائل معارفى اسلام تغذيه روحى و فكرى مى‌كرد تا جايى كه هركدام از آنان از نزد آن حضرت خارج مى‌شد داراى معلومات مفيدى بود كه در زندگى راهگشاى او بوده و او را از انحراف از اسلام بازمى‌داشت.

٤. امام سجاد عليه السّلام نه‌تنها بردگان را آزاد مى‌كرد بلكه به هركدام از آن‌ها كه آزاد مى‌شدند سرمايه‌اى مى‌داد تا پس از آزادى سربار جامعه نبوده و بتواند از آن سرمايه كسب درآمد و امرار معاش نمايد.

هدف اساسى امام سجاد عليه السّلام از ميان بردن سياستى بود كه امويان در رابطه‌