پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٣٠ - واقعيتهاى علمى در دعاهاى امام سجاد عليه السلام

بدين ترتيب اين بحث فقهى كه امام عليه السّلام در برابر فقيهان و دانشمندان ارائه فرمودند و كاشف از گستردگى قلمرو احاطه آن حضرت به احكام شرع و فروع فقهى بود به‌پايان رسيد، ايشان در اين بحث فروع و شاخه‌هاى متعددى براى روزه بيان فرمودند كه ساير دانشمندان از آن‌ها غفلت كرده بودند لازم به تذكر است كه فقهاى اماميه در مقام فتوى به احكام روزه به اين‌روايت استناد كرده‌اند.

واقعيت‌هاى علمى در دعاهاى امام سجاد عليه السّلام‌

عليرغم اينكه دعاهاى صحيفه سجاديه مسئوليت مهم تربيت انسان و رشد دادن به حركت‌هاى فردى و اجتماعى او را بر عهده دارد، در عين‌حال دربردارنده بعضى از مسائل علمى است كه از احاطه و والايى مقام علمى آن حضرت خبر مى‌دهد، همان‌گونه كه خطبه‌هاى امير المؤمنين عليه السّلام يا دعاى عرفه امام حسين عليه السّلام نيز دربردارنده بخش گسترده‌اى از دانش‌هاى طبيعى مربوط به تركيب بدن انسان، چگونگى آفرينش انسان و ساير موجودات آسمانى و زمينى است. امام سجاد عليه السّلام در يكى از دعاهاى خود مى‌فرمايند: خدايا، پاك و منزّهى كه وزن آسمانها را مى‌دانى، پاك و منزهى كه وزن زمين را مى‌دانى، پاك و منزّهى كه وزن خورشيد و ماه را مى‌دانى، پاك و منزّهى كه وزن نور و تاريكى را مى‌دانى، پاك و منزّهى كه وزن سايه و هوا را مى‌دانى‌[١]. اين عبارت‌ها در دوره‌اى بيان شده كه امثال اين مفاهيم در محافل علمى آن روز دنياى اسلام مطرح نبوده است.

امام سجاد عليه السّلام به امكان آلوده شدن آب و غذا به ميكروب نيز در دعا اشاره‌

[١] . دعاى ٥١ از صحيفه دوم كه شيخ حرّ عاملى آن را جمع‌آورى كرده است.