پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٤٧ - ٢ جهاد علمى، اجتماعى و عملى

٢. جهاد علمى، اجتماعى و عملى‌

مهم‌ترين هدف رهبران الهى تربيت و اصلاح جوامع بشرى براساس تعاليم الهى است و مصلح بايد براى پيمودن اين راه دشوار مراحل مختلف قوى يا ضعيفى را بگذراند:

١. نسلى از مؤمنان را براساس تعاليم حقى كه ره‌آورد دين و اخلاق ارزشمند اسلامى است تربيت كند تا در اين راه ياروياور او باشند.

٢. با همه بلندى مقامى كه دارد شخصا وارد جامعه شده و در ميان مردم حضور يابد و ضمن رساندن پيام خداوند متعال به مردم با آموزه‌هاى دينى خود با طاغوت‌ها و ستمگران رودررو شود.

٣. در برابر فسادى كه ستمگران در جامعه ترويج مى‌كنند و هدف از آن تضعيف نيروهاى جامعه، خالى كردن آن از معنويات و دور كردن جامعه از فطرت سليمى كه متمايل به حق و نيكويى است به مقاومت بپردازد.

امام عليه السّلام در هركدام از اين سه عرصه فعاليت وسيعى داشت، به نحوى كه عليرغم زندگى در زمانه‌اى كه تحت حكومت گردنكشان بنى اميّه و تسلط آن بر همه مقدرات امت اسلام بوده و آن حكومت هرمخالفى را به بهانه خروج از اسلام مهدور الدم مى‌خواند و به قتل مى‌رساند، به حق در صدر سلسله مصلحان الهى جاى گرفته است.

مى‌توان واضحترين فعاليت عملى آن حضرت را از چند رويكرد مورد بررسى قرار داد: