علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٩٢ - صحيحه هشام و شمار آيات قرآن

نيست. بسا وحي بر آن حضرت نازل مي‌شده كه قرآن بود و نه وحي بياني؛ يعني بيان‌گر قرآن؛ چنان‌كه توضيح آن در بررسي گفتار و تأويل صدوق از صحيحه هشام خواهد آمد.

دلايل و شواهد نزول وحي بياني

آيات قرآن و احاديث معتبر دربارۀ وحي بياني و در تأييد مفاد اين تأويل بيش از آن است كه در اين مجال بگنجد و تنها به ذكر نمونه‌هايي از آنها بسنده مي‌شود:

الف. شواهد قرآني: در اين زمينه به ذكر آيات ذيل بسنده مي‌كنيم:

١. Gإِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ * فَإِذَا قَرَاْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ * ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُF.[٦٠٨]

مطابق مفاد آيه، علاوه بر وحي قرآني، گونه ديگري از وحي نيز بر رسول خدا٦ نازل مي‌شد كه براي تبيين وحي قرآني ياد شده است.

٢. Gوَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَF.[٦٠٩]

اين آيه دلالت دارد كه علاوه بر الفاظ و عبارات قرآن، مردم نياز به بيان حدود و دقايق معاني قرآن از سوي رسول خدا٦ نيز دارد. به ضميمه آيه ذيل، آيه بالا بر ضرورت نزول بيان قرآن از سوي خداي متعال دلالت دارد: Gمَا يَنطِقُ عَنِ الْهـَوَى * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَىF.

همچنان كه در آيه ذيل نيز تبيين آيات مشتمل بر حكم را براي Gقَوْمٍ يَعْلَمُونَF از سوي خداي متعال دانسته است. اين Gقَوْمٍ يَعْلَمُونَF همان راسخان در علم[٦١٠] و حاملان علم به كتاب[٦١١] و مستحفظين[٦١٢] بر آن هستند.

٣. Gوَتِلْكَ حُدُودُ اللّـهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَF.[٦١٣]

علاوه بر اين، آيه ذيل نيز دلالت دارد بر اين كه تبيين آيات مشتمل بر حدود الهي براي Gقَوْمٍ يَعْلَمُونَF[٦١٤] نيز از سوي خداوند است.[٦١٥]

ب. شواهد حديثي: احاديث فراواني ناظر به وجود و ساير شؤون وحي بياني نقل شده؛ از جمله:


[٦٠٨]. سورۀ قيامة، آيۀ ١٧ ـ ١٩.

[٦٠٩]. سورۀ نحل، آيۀ ٤٤.

[٦١٠]. ر. ك: سورۀ آل عمران، آيۀ ٧.

[٦١١]. ر. ك: سورۀ رعد، آيۀ ٤٣.

[٦١٢]. ر. ك: سورۀ مائده، آيۀ ٤٤.

[٦١٣]. سورۀ بقره، آيۀ ٢٣٠؛ نيز ر.ك: بقره، آيات ١٨٧ و ٢١٩ و ٢٢١ و ٢٤٢ و ٢٦٦، آل عمران، آيۀ ١٠٣ و ديگر آيات مشابه.

[٦١٤]. بى شكّ، مراد از «قوم يعلمون» همانند «من عنده علم الكتاب» و «الراسخون فى العلم» و مانند اينها، امير المؤمنين٧ و ديگر اوصياى پيامبر٦ همانند او معصوم و عالِم و گنجينه‌دار علوم آن حضرت٦ هستند. به همين دليل، باب مدينه علم اويند و به مفاد حديث ثقلين و ديگر احاديث عدل قرآن‌اند و واجب است، بدان‌ها تمسّك جوييم. از اين رو، هر آنچه بر رسول خدا٦ نازل شده، توسّط وى براى اوصيايش تبيين شده است.

[٦١٥]. علاوه بر آيات يادشده در اين آيه نيز تأمّل شود: Gوَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلاَ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى‌ وَأَقِمْنَ الصَّلَوةَ وَآتِينَ الزَّكَوةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً * وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى‌ فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفاً خَبِيراًF (سورۀ احزاب، آيۀ ٣٣ ـ ٣٤).