علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٧٣ - مشایخ اجازه در اسناد الکافی

آنچه مورد بحث و دقت در اين مقاله است، شناسايي اين گونه مشايخ و توجه به تأثير وثاقت يا ضعف ايشان در ارزيابي سندي روايات الكافي است.

شناسايي اوليه مشايخ اجازه

گام نخست برای یافتن مشایخ اجازه، تحلیل آماری اسناد روایات به منظور یافتن فراوانی نسبی نقل از هر یک از مشایخ است.

تحلیل آماری اسناد روایات

اگر روايات منقول از يكي از راويان در نظر گرفته شود، دقت در سند اين روايات در شرايطي نشان مي‌دهد كه روايات منقول توسط آن راوي از شيخ خاصي از طبقه قبل، نسبت به ساير افراد در آن طبقه، فزوني قابل توجهي دارد؛ به عنوان مثال، چنانچه روايات محمد بن الفضيل را مورد بررسي قرار دهيم، مشخص مي‌شود كه از بين ١٧٨ سندي[٥٥٣] كه نام وي در آنها وجود دارد، وي در ٧٢ سند ناقلِ روايتي از ابوالصباح كناني بوده است. اين كثرت روايات از ابوالصباح در برابر ساير مشايخ، احتمال را اين كه محمد بن الفضيل كتابي را از ابوالصباح روايت نموده باشد، در برابر نقل سماعي از ساير راويان تقويت مي‌كند. به اين ترتيب، يكي از محتمل‌ترين مواردي كه فرد مي‌تواند شيخ اجازه باشد، در چنين حالتي قابل تصور است. استفاده از نمودار اين احتمال را بهتر نشان مي‌دهد.

 

نمودار يك. مشايخ محمد بن الفضيل در روايات الكافي


[٥٥٣]. تمامی آمارهای مندرج در مقاله با استفاده از نرم‌افزار درایة‌النور، نسخه ٢/١ به دست آمده است.