٧. الجامع في الفقه، حسن بن صالح بن حي (م ١٦٨ ق)، از اعلام زيديه و فقيه و متكلّم برجسته كوفه. وي معاصر چهار امام شيعه (امام باقر، امام صادق، امام كاظم، امام رضا:) بوده[٥١] و علاّمه حلي، او را از اصحاب امام باقر٧ برشمرده است.[٥٢] شيخ طوسي، حديث او را از طريق حسن بن محبوب دريافت كرده است؛ ولي رواياتي از ابن حي به نقل از صادقين٨ يافت مي‌شود كه به طرقي غير از حسن بن محبوب، روايت شده است.[٥٣] اهل سنّت، او را ثقه دانسته و حديثش را پذيرفته‌اند.[٥٤]

از متقدّمان، ابن نديم، تنها كسي است كه به جامع ابن حي اشاره كرده[٥٥] و در منابع شيعي، وي را از صاحبان اصول برشمرده است؛[٥٦] امّا چنان‌كه سيّد محسن امين، احتمال داده،[٥٧] شايد اين كتاب، همان اصل منقول از او باشد و آگاهي ديگري از اصل و يا جامع او در اختيار نيست.

٨. كتاب المبوّب في الحلال و الحرام، ابراهيم بن محمّد بن ابي يحيي سمعان مدني (م ١٨٤ ق). وي ـ كه از موالي بنواسلم بوده ـ از اصحاب خاص امام صادق٧ به شمار مي‌رود.[٥٨] از اين رو،
اهل سنّت، وي را تضعيف كرده‌اند؛[٥٩] جز آن كه شافعي ـ كه از شاگردان او بوده ـ[٦٠] وي را توثيق
نموده است.[٦١]

افزون بر اثر پيش‌گفته ـ كه ظاهراً بر اساس موضوعات فقهي بوده ـ ، وي كتاب بزرگي در حديث داشته كه چندين برابر الموطّأ مالك بن انس بوده است.[٦٢]

٩. كتاب مبوّب في الحلال و الحرام، يعقوب بن سالم احمر كوفي (يعقوب احمر[٦٣]) (زنده در سال ١٨٣ ق).[٦٤] وي پارچه‌فروش[٦٥] و از راويان موثّق امام صادق٧ بوده است.[٦٦] اين كتاب را برادرزاده او، علي

[٤٩]. الذريعة، ج٢، ص١٦٦.

[٥٠]. كتابخانۀ ابن‌طاووس، ص٢٠٥.

[٥١]. أعيان الشيعة، ج٥، ص١١٩.

[٥٢]. خلاصة الأقوال، ص٣٣٧.

[٥٣]. ر. ك: ميراث مكتوب شيعه، ص٣١٣.

[٥٤]. سير أعلام النبلاء، ج٧، ص٣٦٧. براي آگاهي بيشتر درباره شخصيت ابن‌حي، ر.ك: اعيان الشيعة، ج٥، ص١١٩ ـ ١٢٣.

[٥٥]. الفهرست، ابن نديم، ص٢٢٧.

[٥٦]. ر. ك: الفهرست، طوسي، ص١٠٠؛ معالم العلماء، ص٧٠.

[٥٧]. أعيان الشيعة، ج٥، ص١٢٣.

[٥٨]. رجال النجاشي، ص١٤؛ الفهرست، طوسي، ص٣٤.

[٥٩]. الطبقات الكبري، ج٥، ص٤٢٥؛ الضعفاء و المتروكين، ص١٤٦؛ تهذيب الكمال، ج٢، ص١٨٤ ـ ١٩١.

[٦٠]. التبيين لأسماء المدلسين، ص١٤؛ طبقات المدلسين، ص٥٢.

[٦١]. الكامل، ج١، ص٢٢٥.

[٦٢]. همان.

[٦٣]. ر.ك: معجم رجال الحديث، ج٢١، ص١٤٤ ـ ١٤٧.

[٦٤]. الفائق في رواة و اصحاب الإمام الصادق ٧، ج٣، ص٤٥٥.

[٦٥]. معجم رجال الحديث، ج٢١، ص١٣٧.

[٦٦]. رجال النجاشي، ص٤٤٩.