علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٣٩ - روش ملا صالح مازندرانی در شرح احادیث الکافی

ملا صالح قايل به رابطه سببیت میان رأفت و رحمت است، لیکن در توضیح این مطلب به هیچ یک از منابع لغوی و يا دليلي قرآني يا روايي استناد نمی‌کند.

ابوهلال عسکری در توضیح فرق میان این دو واژه می‌نویسد:

فرق میان رأفت و رحمت در این است که رأفت رساتر از رحمت است. از اين‌رو، ابوعبیده، مراد از تقدم و تأخير را در عبارت قرآني Gرَؤُوفٌ رَحِيمٌF تأكيد بر معناي رساتر مي‌داند؛ هنگامي كه لفظ رساتر مقدم شود، دیگری مؤخر مي‌گردد.[٨٠١]

ه‌ . معناشناسي واژگان «الالفة» و «الفرقة»، بر اساس روش مشاهده و تجربه

شارح در توضيح عبارت «الألفة و ضدها الفرقة»، الفت را اين گونه تعريف مي‌كند:

الفت، توافق آرا و فطرت در تدبير امور دنيوي و اخروي است. الفت، فضيلتي است از فروع عدالت.[٨٠٢]

شارح می‌کوشد تا نحوة ارتباط میان «الفت» و عقل را تبیین نماید. مبنای او در این توضیحات، مشاهده است. او در توضیحات خود به هیچ یک از معاجم لغوی استناد نمی‌کند:

الفت، از صفات عاقل است؛ زيرا اين صفات، تنها صفات انسان عاقل است كه به جهاد با نفس و مقابله با دشمنان و تحصيل بهرة اخروي و ترويج شريعت به ياري و همياري ديگران نيازمند است و همة اين امور نيز متوقف بر الفت است.

و نيز دربارۀ «فرقة» يا «جدايي» مي‌نويسد:

از پست‌ترين صفات جاهل است؛ زيرا به صفات رذيله‌اي متصف است كه نتيجة آن «فرقه» است و يا به دليل ظلمت و قساوت قلب، عاقبت امور را در نظر نمي‌گيرد و تنها به جلب منفعت كنوني و دفع موانع مي‌انديشد؛ اگرچه به خونريزي بيانجامد.[٨٠٣]

شارح به توضيحات خود، احتمال معنايي ديگري را افزوده است:

ممكن است مراد از الفت، انس با اهل بيت: و مراد از «فرقة»، دوري از ايشان باشد.[٨٠٤]

اگرچه اين مطلب، امری مقبول و قابل استناد است، ليكن چنين برداشتي از اين متن، نيازمند
استدلال و توجيه است. در صورتي كه شارح هيچ گونه توجيهي دربارۀ استنباط خويش ارائه ننموده
است.

٣. استناد به آيات قرآن

به عنوان نمونه، شارح در شرح حديث زير به برخي از آيات استناد مي‌كند.


[٨٠١]. الفروق في اللغة، ص١٩٠.

[٨٠٢]. شرح الکافی، ج١، ص٣٧٠.

[٨٠٣]. همان، ج١، ص٣٧١.

[٨٠٤]. همان.